Συνάντηση Νοεμβρίου 2024

Φύλλο Μηδέν, Ουμπέρτο Έκο

Την Τετάρτη, 6 Νοεμβρίου 2024, η Λέσχη Ανάγνωσης "DE PROFUNDIS" συναντήθηκε στον ζεστό χώρο του Alte Fablon και συζήτησε το τελευταίο βιβλίο του Ουμπέρτο Έκο, "Φύλλο Μηδέν". Ένα βιβλίο που διαφέρει από τα υπόλοιπα που έχουμε διαβάσει από τον συγγραφέα, που όμως, το διαπερνά το ίδιο καυστικό του χιούμορ. Το "Φύλλο Μηδέν" δεν είχε - στην αρχή - την καλύτερη αποδοχή από τα μέλη της λέσχης μας, είναι η αλήθεια. Μόνο τρία - τέσσερα άτομα από τα είκοσι το βρήκαν εξαιρετικό. Ο χαρακτηρισμός που του αποδόθηκε ήταν "δημοσιογραφικό". Μετά τη συζήτηση μας, όμως, βγήκαν στην επιφάνεια τα χαρίσματά του. Και αυτός είναι, ίσως, ο πιο σπουδαίος ρόλος μίας λέσχης.

Η κεντρική ιδέα του μυθιστορήματος είναι εξαιρετική. Ένας σκοτεινός επιχειρηματίας αποφασίζει να εκδώσει μία εφημερίδα που θα αναζητά την αλήθεια. Αναθέτει τη διεύθυνση στον Σιμέι κι εκείνος συγκεντρώνει ένα τσούρμο δημοσιογράφους που θα γράφουν σε μία εφημερίδα η οποία θα εκδοθεί έναν χρόνο αργότερα, καθώς προς το παρόν θα λειτουργεί πιλοτικά. Ο αφηγητής μας, ο Κολόνα, είναι ένας από αυτούς. Διαβάζοντας συνειδητοποιούμε ότι η αλήθεια είναι δεν ο κύριος σκοπός τελικά. Και αυτή η εφημερίδα - όπως όλες - είναι μία επιχείρηση, που δημιουργήθηκε για να εξυπηρετήσει τους σκοπούς του σκοτεινού επιχειρηματία, του Σιμέι, ή άλλων. Που προσπαθεί να δημιουργήσει ιδεολογίες, να παραπλανήσει, να κατασκευάσει γεγονότα. Δεν τα γνωρίζουμε όλα αυτά; Ναι, τα γνωρίζουμε. Αυτό που προσφέρει αυτό το μυθιστόρημα είναι ότι τώρα μαθαίνουμε και τον τρόπο που γίνονται, τα μέσα που χρησιμοποιούνται, το πόσο εύκολα μπορεί να χειραγωγηθεί το κοινό. Και φυσικά, πετάει το μπαλάκι και σε εμάς, το αναγνωστικό κοινό, που δέχεται τα πάντα χωρίς κριτική σκέψη, χωρίς έρευνα, χωρίς στοιχεία. 

"Οι υποψίες δεν είναι ποτέ υπερβολικές. Να υποψιάζεσαι, να υποψιάζεσαι, να υποψιάζεσαι, μόνο έτσι θα βρεις την αλήθεια", μας γράφει ο Έκο.

Μέσα από τις συζητήσεις της συντακτικής ομάδας περνάει μπροστά μας η σύγχρονη Ιστορία της Ιταλίας. Η πτώση του φασισμού, οι Ερυθρές Ταξιαρχίες, η δολοφονία του Φαλκόνι, κλπ. Αλλά ακόμη κι εδώ επεμβαίνει ο συγγραφέας. Στην Ιστορία. Πόσο εύκολο είναι να αλλάξεις την Ιστορία μίας χώρας; Ο Έκο το κάνει. Αφιερώνοντας ένα μεγάλο κομμάτι του βιβλίου στη δολοφονία του Μουσολίνι, πλέκει μία νέα εκδοχή της. Και είναι τόσο αληθοφανής που κάνει τον αναγνώστη να αναρωτιέται αν είναι αληθινή. Αν αυτό δεν είναι "αφηγηματικό κέντημα", τι είναι; 

"Στόχος της Λογοτεχνίας είναι να κάνει τον αναγνώστη πολεμιστή, να τον υποχρεώσει να σκεφτεί, να τον προβληματίσει", λέει ο ίδιος σε μία συνέντευξή του. Και το "Φύλλο Μηδέν" έρχεται να επιβεβαιώσει τον λόγο του. 

Για ακόμη μία φορά ανακαλύπτουμε τις απίστευτες γνώσεις του συγγραφέα σε διάφορους τομείς. Λογοτεχνία, Κινηματογράφο, Μουσική, Ζωγραφική, Ιστορία, Αρχιτεκτονική και τόσους άλλους. "Το πορτρέτο του άγνωστου ευγενούς" στην Γκαλέρια Μποργκέζε, Το "Ντόλτσε Στιλ Νόβο", ο Allesandro Manzoni, ο Stantal, o Μπερτολάτσι με το "El Nost Milan", το Σάκρο Μόντε είναι μερικές από τις πληροφορίες που μοιράζεται μαζί μας. Μας προσφέρει, όμως, κι έναν υπέροχο πίνακα του Μπέκλιν: "Το νησί των νεκρών".

Ο Μπέκλιν παρήγαγε πολλές διαφορετικές εκδοχές του πίνακα μεταξύ 1880 και 1901, οι οποίες σήμερα εκτίθενται στη Βασιλεία, τη Νέα Υόρκη, το Βερολίνο και τη Λειψία. Η τρίτη εκδοχή του ζωγραφίστηκε το 1883 για έναν έμπορο. Όταν το 1933 διατέθηκε προς πώληση, την αγόρασε ένας από τους γνωστότερους θαυμαστές του,  τον Αδόλφο Χίτλερ. Ο πίνακας αυτός γοήτευσε, επίσης, τον Λένιν, τον Φρόιντ και τον Κλεμασώ. 

Το "Φύλλο Μηδέν" είναι ένα χαρισματικό βιβλίο - ναι, διαφορετικό από τα άλλα μυθιστορήματα του Έκο. Ενώ καταγράφει και στηλιτεύει τη βρωμιά, την ψευτιά και την αλητεία του δημοσιογραφικού κόσμου, ταυτόχρονα τοποθετεί και και τους αναγνώστες - θεατές - ακροατές προ των ευθυνών τους. 

Ο Ουμπέρτο Έκο, δοκιμιογράφος, φιλόσοφος, κριτικός λογοτεχνίας, μυθιστοριογράφος, γεννήθηκε στην Αλεσάντρια του Πιεμόντε το 1932. Στη διάρκεια της δεκαετίας τους '70 άρχισε να γράφει τα μυθιστορήματά του, κάνοντας την αρχή με "Το Όνομα του Ρόδου", που τιμήθηκε με το βραβείο Strega το 1981 και το Medecis Etranger το 1892, ενώ πούλησε εκατομμύρια αντίτυπα σε όλο τον κόσμο. Ακολούθησε το "Εκκρεμές του Φουκώ", κα. Έφυγε από τη ζωή το 2016, σε ηλικία 84 ετών.

Η επόμενη συνάντηση της Λέσχης Ανάγνωσης "DE PROFUNDIS" είναι την πρώτη Τετάρτη του Δεκεμβρίου, με το βιβλίο "Στη ράχη της τίγρης", του Λιβανελί.