Συνάντηση Δεκεμβρίου 2024

Στη Ράχη της Τίγρης, Ζουλφί Λιβανελί

Τετάρτη, 4 Νοεμβρίου 2024. Το πατάρι του Alte Fablon άνοιξε τα φώτα του, γέμισε το τραπέζι του με ζεστό καφέ και αρωματικό κρασί και υποδέχτηκε τη Λέσχη Ανάγνωσης "DE PROFUNDIS", με το βιβλίο του Τούρκου συγγραφέα, Ζουλφί Λιβανελί, "Στη Ράχη της Τίγρης". Αν και η Λέσχη μας θα έπρεπε να μελετά την Ιταλική Λογοτεχνία και αυτόν τον μήνα, κάναμε μία εξαίρεση και περάσαμε σε ένα τουρκικό έργο, με αφορμή τη συμμετοχή μας στην 3η Διαλεσχιακή Συνάντηση, που θα γίνει στην Κομοτηνή.

"Στη Ράχη της Τίγρης" είναι ο τίτλος του τελευταίου βιβλίου του Λιβανελί και αφορά στη ζωή του πιο αιμοσταγή σουλτάνου, του Αμπντουλχαμίτ. Τον συναντάμε στη στιγμή που έχει εξοριστεί στη Θεσσαλονίκη, στη βίλα Αλατίνη. Δεν μοιάζει σε τίποτα με τον αιμοβόρο και σκληρό άρχοντα. Είναι εξουθενωμένος, φοβισμένος, απογοητευμένος. Μοιάζει με σκιά του εαυτού του. Στη βίλα Αλατίνη όπου είναι απομονωμένος μαζί με κάποια μέλη της οικογένειάς του, αποκόπτεται από όλα όσα αγαπούσε. Τα πλούτη, τις ανέσεις, τα ζώα του, το χαρέμι του, την πολιτική, τη διπλωματία, τις συνομωσίες. Ένας γιατρός - εχθρός του τυράννου - αναγκάζεται να παρακολουθεί την υγεία του και έτσι ξεκινά μία σχέση που εξελίσσεται μέσα στις σελίδες του βιβλίου. Ο σουλτάνος αφήνεται με τον καιρό και εξομολογείται στον γιατρό μεγάλα κομμάτια από τη ζωή του και ο γιατρός, που ξεκίνησε με εχθρική διάθεση απέναντι του, αρχίζει να αμφιβάλλει για όλα όσα έχει ακούσει ή διαβάσει για εκείνον. 

Η αφήγηση του Λεβανελί είναι παραμυθένια, κυλά ευχάριστα, δημιουργεί εκπληκτικές εικόνες. Οι ήρωές του είναι ζωντανοί, νιώθεις τους φόβους τους, την ανασφάλειά τους, την αλλαγή των συναισθημάτων τους. Ο αναγνώστης παρακολουθεί από μέσα μερικά από τα πιο σημαντικά γεγονότα της Ιστορίας. Όλα αυτά δημιουργούν ένα ατμοσφαιρικό μυθιστόρημα. 

Είναι, όμως, κι ένα ιστορικό μυθιστόρημα, κι ας μην το δέχεται ο συγγραφέας. Τα δύο κεντρικά πρόσωπα - ο Αμπντουλχαμίτ και ο γιατρός - είναι υπαρκτά. Ο Λιβανελί έχει κάνει ενδελεχή έρευνα, τόσο στα ιστορικά γεγονότα, όσο και στις βιογραφίες του σουλτάνου. Έχει μελετήσει τα κείμενα που είχε γράψει ο γιατρός την περίοδο που φρόντιζε τον σουλτάνο. Μας παρουσιάζει με λεπτομέρειες πολλά από αυτά τα γεγονότα. Αυτό, όμως, που ξενίζει είναι η προσπάθειά του συγγραφέα να "δικαιολογήσει" την απάνθρωπη συμπεριφορά του Αμπντουλχαμίτ. Φαίνεται να λέει στον αναγνώστη ότι για να κρατηθεί κάποιος στην εξουσία - στη ράχη της τίγρης - για να μην γίνει τροφή της, θα πρέπει να είναι σκληρός, ακόμη κι αιμοβόρος. Ο αναγνώστης, τελειώνοντας το βιβλίο, αντιλαμβάνεται ότι έχουν αλλάξει τα αισθήματά του. Ο αναγνώστης είναι ο γιατρός! Και αυτό είναι ένα μεγάλο επίτευγμα. Πρέπει να το αναγνωρίσουμε αυτό στον συγγραφέα. Είναι, όμως, θεμιτό να δικαιολογούμε πράξεις τόσο αποτρόπαιες στο βωμό της ανθρώπινης φύσης; Θα μπορούσαμε να δικαιολογήσουμε τις πράξεις άλλων, του Χίτλερ για παράδειγμα, αν κάποιος μας παρουσίαζε την ανθρώπινη πλευρά του, τις ανασφάλειες του, τους φόβους του για μία πιθανή δολοφονία του; Αυτό ήταν το βασικό ερώτημα που τέθηκε από τα μέλη μας.

Βρίσκουμε πολλές πληροφορίες για τη ζωή του Αμπντουλχαμίτ μέσα στο βιβλίο. Για την εξωτερική του εμφάνιση, τη μεγάλη μύτη του και την ανασφάλεια που του δημιουργούσε. Τόση ήταν η ανασφάλεια του που είχε απαγορεύσει τη γενικότερη χρήση της λέξης "μύτη". Είχε απαγορεύσει ονόματα, τραγούδια, βιβλία. Παρακολουθούσε όλες τις εφημερίδες και διέγραφε από προσώπου γης ό,τι ή όποιον τον ενοχλούσε ή τον έθιγε. Μαθαίνουμε τα πάντα για το ταξίδι του στην Ευρώπη και το πόσο τον εντυπωσίασε η Γαλλία και η Αγγλία. Αλλά και όσα γράφονταν στον ξένο τύπο για αυτόν.

Μία ακόμη σπουδαία αναφορά που γίνεται σε αυτό το βιβλίο αφορά στους  Αδελφούς Μανάκη (Μανάκια). Πρωτοπόροι κινηματογραφιστές στα Βαλκάνια που κατέγραψαν διάφορα κομμάτια της Ιστορίας, ανάμεσα σε αυτά και η παρέλαση υπέρ του Αμπντουλχαμίτ στη Θεσσαλονίκη.

"Η Ράχη της Τίγρης" είναι ένα βιβλίο που βάζει τον αναγνώστη σε σκέψεις, που τον αναγκάζει να προβληματιστεί, να αναρωτηθεί πώς γράφεται η Ιστορία, αλλά και ποιος τη γράφει. Είναι, ταυτόχρονα, κι ένα παραμυθένιο μυθιστόρημα, που σε ταξιδεύει. 

Ο Ζουλφί Λιβανελί γεννήθηκε το 1946. Είναι ο πιο γνωστός Τούρκος μουσικοσυνθέτης. Κατέκτησε το αναγνωστικό κοινό με το πρώτο του, κιόλας, βιβλίο "Ο Μεγάλος Ευνούχος της Κωνσταντινούπολης", το οποίο μεταφράστηκε στα αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, ιταλικά και κορεατικά. Τιμήθηκε με το Βαλκανικό Λογοτεχνικό Βραβείο. Άλλα του βιβλία είναι: "Ένας άνθρωπος, μια γάτα, ένας θάνατος", "Ευτυχία", "Το σπίτι στον Βόσπορο", "Σερενάτα", κ.α.

Η επόμενη συνάντηση της Λέσχης μας, είναι τον Ιανουάριο του 2025. Θα υποδεχτούμε την καινούρια χρονιά με το βιβλίο "Ραντεβού στο Ποζιτάνο".