10 & 19 Απριλίου 2024

Daaaaali!

Dali - Cybernetics

Αποθήκη 1, Λιμάνι Θεσσαλονίκης

Αποθήκη Γ, Λιμάνι Θεσσαλονίκης

Η Λέσχη Ανάγνωσης "DE PROFUNDIS" εκτός από τα βιβλία ενδιαφέρεται και παρακολουθεί και όσα όμορφα γίνονται στην πόλη της. Πάντα με μία σύνδεση με τις αναγνώσεις. Αυτή τη φορά αφορμή στάθηκε η συζήτηση που προκάλεσε το βιβλίο μας "Μυστήρια", του Κνουτ Χάμσουν και η ερώτηση: "Μπορούμε να διαχωρίσουμε τον καλλιτέχνη και το έργο του από τον άνθρωπο;" Ένας από τους πιο αμφιλεγόμενους καλλιτέχνες είναι και ο Νταλί. Το έργο του έχει χαρακτηριστεί μεγαλοφυές αλλά τόσο ο τρόπος ζωής του όσο και η προσωπικότητά του προκάλεσαν έντονα την κοινή γνώμη.

Ξεκινήσαμε, λοιπόν, να ερευνούμε αυτή τη σουρεαλιστική προσωπικότητα παρακολουθώντας τη γαλλική ταινία "Daaaaaali!", που προβλήθηκε στην Αίθουσα Σταύρος Τορνές, στο Λιμάνι, στο πλαίσιο συνεργασίας του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης και του Γαλλικού Ινστιτούτου. Πρόκειτα για μία κωμωδία του 2023, σε σενάριο και σκηνοθεσία Κουέντιν Ντιπιέ. Έχει περιγραφεί ως "πραγματική ψεύτικη βιογραφική ταινία" για τον σουρεαλιστή καλλιτέχνη Σαλβαδόρ Νταλί. Έκανε πρεμιέρα εκτός συναγωνισμού στο 80ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας και κυκλοφόρησε στις αίθουσες τον Φεβρουάριο του 2024.

Η ιστορία είναι απλή. Μία δημοσιογράφος προσπαθεί να πάρει συνέντευξη από τον Νταλί. Όμως τίποτα δεν είναι τόσο απλό όταν ο συνεντευξιαζόμενος είναι αυτός ο ιδιαίτερος καλλιτέχνης. Τα εμπόδια που προκύπτουν προκαλούν διάφορα ευτράπελα, γέλιο και εκνευρισμό. Γιατί αν δεν έχεις μελετήσει σε βάθος την προσωπικότητα του Νταλί, σίγουρα θα εκνευριστείς με τον εγωκεντρισμό του και τις ιδιοτροπίες του. Τόσο η σύλληψη της ιδέας, όσο και η σκηνοθεσία είναι πολύ έξυπνες. Ευρηματικό το τρικ του σκηνοθέτη να αλλάζει στην ίδια σκηνή τον ηθοποιό που υποδύεται τον Νταλί, δείχνοντας με αυτόν τον τρόπο την πολύπλευρη προσωπικότητά του. Οι ίδιοι οι ηθοποιοί απέδωσαν εξαιρετικά τόσο την κίνηση όσο και τον τρόπο που μιλούσε ο ζωγράφος. Το χιούμορ κυριαρχούσε στο μεγαλύτερο μέρος της ταινίας, όπως και η εμμονή του Νταλί με τα όνειρα. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι όλη η ταινία είναι ένα επαναλαμβανόμενο όνειρο. Η Γκαλά εμφανίζεται πολύ λίγο, παρόλο που έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στη ζωή του Νταλί. Η ατμόσφαιρα, η φωτογραφία, η σκηνογραφία ταξίδεψαν τον θεατή στο Πορτ Λιγκάτ, στον αγαπημένο τόπο που μεγαλούργησε ο ζωγράφος. Τα περισσότερα μέλη βγήκαν από την αίθουσα με απορίες, που όμως λύθηκαν όταν επισκεφθήκαμε στην Έκθεση Dali - Cybernetics και μιλήσαμε περισσότερο για αυτόν τον σπουδαίο καλλιτέχνη.

Την Παρασκευή, 19/04/24, τη μέρα που σε όλα τα κινητά ήχησε η προειδοποίηση για έκτακτα καιρικά φαινόμενα, η Λέσχη Ανάγνωσης "DE PROFUNDIS" συναντήθηκε στο καφέ του λιμανιού για μια συζήτηση για τον Νταλί. Και τι άλλο θα ταίριαζε σε έναν τέτοιο καλλιτέχνη, παρά μία εντελώς σουρεαλιστική σκηνή. Ενώ λοιπόν έξω έβρεχε και η θάλασσα χτυπούσε ανταριασμένη την πέτρινη παραλία, τα μέλη της λέσχης καθισμένα γύρω από ένα μακρόστενο τραπέζι άκουγαν τη συντονίστρια να τους μιλά για τη ζωή, την προσωπικότητα και το έργο του Νταλί. Ίσως, αν τους κοιτούσε από μία γωνιά, να δημιουργούσε έναν καινούριο "Μυστικό Δείπνο".

Μιλήσαμε για τα σημεία που στιγμάτισαν τον Νταλί. Τον νεκρό αδελφό τον οποίο "αντικατέστησε", καθώς έμοιαζαν πολύ και πήρε και το όνομά του. Το χαμό της μητέρας του στα 17 του, και τον γάμο του πατέρα του με την αδελφή της τον επόμενο μόλις χρόνο. Την αποκλήρωσή του από τον πατέρα του όταν γνώρισε την Γκαλά, τη γυναίκα της ζωής του. Όλα αυτά ίσως δικαιολογούν την ανάγκη του Νταλί να είναι ο "ΜΟΝΑΔΙΚΟΣ ΝΤΑΛΙ", την ανασφάλεια που ένιωσε όταν βρέθηκε άφραγκος και την σχεδόν εμμονική αναζήτηση για χρήματα και δόξα. Φυσικά, αναφερθήκαμε στις καθοριστικές σχέσεις του Νταλί με τον Λόρκα, με τον Μπουνιουέλ, με τον Μπρετόν, και πολλούς άλλους. Μιλήσαμε για τις μεγάλες του αγάπες από τις οποίες αντλούσε έμπνευση. Την Τέχνη, τη Θρησκεία (Καθολικισμό), την Επιστήμη. Τον συντάραξε η ατομική βόμβα της Χιροσίμα, ο Εμφύλιος Πόλεμος της Ισπανίας όπου έχασε τον αγαπημένο του φίλο Λόρκα και είδε να φυλακίζουν και να βασανίζουν την αδελφή του. Μαγεύτηκε από τη διάσπαση του ατόμου, από το DNA, από τη γενικότερη εξέλιξη της επιστήμης. Και πάνω σε αυτό βασίζεται και Έκθεση που παρουσιάζεται στο Λιμάνι, "Dali - Cybernetics". Ήταν ο πρώτος που είπε ότι "οι μηχανές θα έχουν την ικανότητα να σκέφτονται μόνες τους, ακόμα και να δημιουργούν τέχνη". Και είχε απόλυτο δίκιο. Γιατί όλη η Έκθεση βασίζεται σε έργα του που παρουσιάζονται μέσω ηλεκτρονικών υπολογιστών, και μάλιστα σε μία από τις αίθουσες υπάρχουν έργα φτιαγμένα από τους πίνακές του που δημιουργήθηκαν εξολοκλήρου από τις "μηχανές", όπως έλεγε.

Με τις ομπρέλες και τα βιβλιαράκια με τα έργα του Νταλί ανά χείρας περπατήσαμε λίγο πιο κάτω στο λιμάνι και ανοίγοντας μία βελούδινη κουρτίνα μεταφερθήκαμε στον κόσμο του. Στην είσοδο μας περίμεναν τα γνωστά σε όλους κόκκινα χείλη της Mae West, μπροστά από έναν γιγάντιο Νταλί.

Επόμενη στάση η κινηματογραφική αίθουσα όπου παιζόταν μία συνέντευξη του ζωγράφου και έτσι οι επισκέπτες μπορούσαν να τον ακούσουν να μιλά, να τον βλέπουν να κινείται, να παίρνουν μία μικρή γεύση από το φαινόμενο αυτού του μεγάλου καλλιτέχνη.

Στη συνέχεια μία αίθουσα γεμάτη ρολόγια που "παίζουν" με τους επισκέπτες, κι εκείνοι απολαμβάνουν το παιχνίδι ξεχνώντας τον χρόνο, ξεπερνώντας τον καθώς γίνονται πάλι παιδιά.

Η τελευταία αίθουσα του κάτω ορόφου είναι η πιο εντυπωσιακή. Για μισή ώρα, καθισμένοι σε μικρά σκαμπό, οι επισκέπτες δέχονται από παντού "επιθέσεις" από τα πλάσματα, τα αντικείμενα, τον κόσμο που δημιούργησε για όλους εμάς ο Νταλί. Κάποια στιγμή  στις γιγάντιες οθόνες εμφανίζεται η ειδοποίηση να φορέσεις τα γυαλιά 3D, μια διάσταση που αγαπούσε ιδιαίτερα ο ζωγράφος, και σχήματα, πατούσες, χέρια, πλάσματα, σχεδόν αγγίζουν τους επισκέπτες. Μία ανεπανάληπτη εμπειρία, που όμως θα μπορούσε - σε κάποια σημεία - να είχε καλύτερη ευκρίνεια. 

Στον επάνω όροφο πίνακες του καλλιτέχνη βρίσκονταν διάσπαρτοι στον χώρο, με πληροφορίες και αναλύσεις που τα μέλη δεν βρήκαν πάντα απόλυτα ορθές. Ένα δωμάτιο που σίγουρα θα χαίρονταν τα παιδιά είχε εκτυπωμένες σελίδες με το πρόσωπο της Γκαλά και ο επισκέπτης μπορούσε να βάλει τα χρώματα της αρεσκείας τους. Στη συνέχεια, τοποθετώντας τη χρωματισμένη σελίδα πάνω σε ένα σκάνερ έβλεπαν την ολοδική τους "Γαλάτεια των σφαιρών". 

Η πιο εντυπωσιακή αίθουσα σε αυτόν τον όροφο είναι η αίθουσα Virtual Reality - 360 μοιρών. Ο επισκέπτης κάθεται σε μια κινούμενη καρέκλα, φοράει γυαλιά και ακουστικά και χάνεται μέσα στα όνειρα του Νταλί. Στην αρχή βρίσκεται πάνω σε ένα πλοίο κι ταξιδεύει, ενώ γύρω του περνούν οι τεράστιοι ελέφαντες ή τα λιωμένα ρολόγια. Ξαφνικά, το πλοίο μετατρέπεται στον κόκκινο καναπέ και προσγειώνεται μέσα στο Θέατρο - Μουσείο Νταλί, στο Φιγκέρες της Ισπανίας. Το μέρος που έκανε την πρώτη του έκθεση ο Νταλί και αυτό το οποίο επέλεξε για να δημιουργήσει τον χώρο που θα φιλοξενεί τα έργα του, το πνεύμα του, την κληρονομιά του. Έναν χώρο "αυθεντικής αταξίας" όπως έλεγε και ο ίδιος.

Βγαίνοντας από την Έκθεση- και έχοντας στη φαρέτρα μας την ταινία που είχαμε ήδη παρακολουθήσει -  νιώσαμε πως γνωρίσαμε κάπως καλύτερα τόσο τον καλλιτέχνη όσο και τον άνθρωπο Νταλί. Κι ακόμη κι αν ξενίζει κάπως η συμπεριφορά του, κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι πρόκειται πράγματι για μία μεγαλοφυία. Η Έκθεση θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερη, οι αίθουσες με τις προβολές me καλύτερη ευκρίνεια, αλλά ακόμη και με αυτά τα "μείον", η τελική ετυμηγορία είναι θετική. Παμψηφεί! 

Η Έκθεση "Dali - Cybernetics" συνεχίζεται μέχρι τις 29 Ιουνίου 2024. 

Εισιτήρια μπορείτε να προμηθευτείτε  στη σελίδα: www.more.com.