26 Μαΐου 2024

"Λίγο φαΐ για τον δρόμο"

Βιωματική διαδρομή σε 3 σταθμούς

Την Κυριακή 26 Μαΐου 2024 η λέσχη ανάγνωσης "DE PROFUNDIS" συμμετείχε στη βιωματική διαδρομή, "Λίγο φαΐ για τον δρόμο". Ένα project που διοργάνωσαν η εταιρεία θεάτρου ΓΚΡΑΝ ΓΚΙΝΙΟΛ και η THESSALONIKI WALKING TOURS, και που αφορά σε μία από τις πιο σκοτεινές στιγμές της ιστορίας της Θεσσαλονίκης: τον εκτοπισμό και τη δολοφονία των Εβραίων συμπολιτών μας στο Άουσβιτς.

Όσο κι αν νομίζουμε ότι γνωρίζουμε την ιστορία αυτή, ότι έχει χιλιοειπωθεί, η πραγματικότητα είναι πως κανείς μας δεν ξέρει τι ακριβώς βίωσαν οι συνάνθρωποί μας εκείνη την περίοδο. Πριν τη συμμετοχή μας σε αυτή τη δράση ούτε που φανταζόμασταν πόσο σκληρά και βάναυσα κακοποιήθηκαν οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης, πολύ πριν τον εκτοπισμό τους στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Όπως γράφουν και οι διοργανωτές στη σελίδα τους, "Αντί να γίνει κραυγή, το μεγάλο αυτό τραύμα μεταφέρεται από γενιά σε γενιά σαν ψίθυρος και χάνεται σε θραυσματικές αφηγήσεις και αοριστολογίες". Οι δύο αυτές ομάδες στόχευσαν και πέτυχαν την ενίσχυση της συλλογικής μνήμης των κατοίκων της πόλης μας.

Η διαδρομή χωρίστηκε σε τρεις σταθμούς.

Σταθμός Πρώτος: Δυτικά του κέντρου της πόλης

Το ραντεβού μας ήταν στη Βίλα Πετρίδη, στα δυτικά της πόλης. Αφού μας δόθηκαν ακουστικά, η δημοσιογράφος Εύη Καρκίτη, μας αφηγήθηκε καθώς περπατούσαμε το ξεκίνημα της μαύρης αυτής ιστορίας. Σταθήκαμε σε ορατά και αόρατα ίχνη που άφησαν οι Εβραίοι συμπολίτες μας. Περάσαμε από το πρώτο γκέτο όπου εκτοπίστηκαν, από τον Παλαιό Σιδηροδρομικό Σταθμό από όπου, τον Μάρτιο του 1943, αναχώρησαν τα πρώτα τρένα για το Άουσβιτς. Με τη βοήθεια της τεχνολογίας Al μεταφερθήκαμε νοερά σε εκείνες τις στιγμές, ακούσαμε μαρτυρίες ανθρώπων που την έζησαν, μουσικές της εποχής, ποιήματα που γράφτηκαν.

"Όταν οι πρώτες φήμες γίνανε βεβαιότητα για την επικείμενη συγκέντρωση και αποστολή των Εβραίων στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, ο πατέρας είχε προτείνει στον Τζακ να την κρύψουμε την Τζιοκόντα όταν εκείνοι θα 'πρεπε να φύγουνε, να την κρατήσουμε για όσο θα χρειαζότανε - κι υπήρχανε ελπίδες να μη μας πιάσουνε. Μα ο πατέρας της και η μητέρα της, αν και βαθιά συγκινημένοι για την προσφορά μας, είχανε αρνηθεί χωρίς συζήτηση να χωρίσουνε απ' αυτήν.

Κι όταν εγώ της ζήτησα να μην του υπακούσει και να μείνει μαζί μας, έστω και παρά τη θέλησή τους, όταν την παρακάλεσα και την ικέτεψα, όταν της είπα ότι δεν είχε το δικαίωμα να θυσιάσει τη ζωή της και την αγάπη μας και τα όνειρά μας, μου απάντησε ήσυχα και με μια γαλήνη θανάτου πως ναι, δε θα 'χε κανένα νόημα η ύπαρξή της μακριά μου, παρά μόνο για τις αναμνήσεις που θα 'παιρνε μαζί της, μόνο για τον έρωτα που εξακολουθούσε να κουβαλάει μέσα της - αλλά της ήτανε αδύνατο ν' αφήσει τους γονείς της και τ' αδέλφια της να τραβήξουνε στη μοίρα τους κι αυτή να μείνει πίσω για να σώσει τον εαυτό της". 

(Τζιοκόντα, Ν. Κοκαντζής)

Σταθμός Δεύτερος: Λεωφορείο

Ένα συγκλονιστικό βίωμα, καθώς στο Σιδηροδρομικό Σταθμό επιβιβαστήκαμε στο λεωφορείο που θα μας μετέφερε στον τρίτο σταθμό, μη γνωρίζοντας τον προορισμό μας. Το λεωφορείο κινούνταν κι εμείς - όπως και συμπολίτες μας εκείνη την εποχή - δεν ξέραμε που πηγαίνουμε. Μία άγνωστη πορεία, όμοια με εκείνη προς το Άουσβιτς. Ακόμη κι αν γνωρίζαμε ότι όλο αυτό ήταν ένα project, ότι στο τέλος θα γυρίσουμε στην ασφάλεια του σπιτιού μας, για λίγο νιώσαμε ένα συγκλονιστικό και τρομακτικό συναίσθημα. 

Σταθμός Τρίτος: Μια σκοτεινή αποθήκη στα δυτικά της πόλης

Ο τρίτος και τελευταίος σταθμός ήταν μία σκοτεινή αποθήκη, στον Παλιό Σιδηροδρομικό Σταθμό. Η περιπλάνησή μας ολοκληρώθηκε με μία σκληρή και κλειστοφοβική παράσταση, σε πρωτότυπο κείμενο του Κωνσταντίνου Μαυρόπουλου και σε σκηνοθεσία του Χρήστου Παπαδημητρίου. Μία παράσταση που ταράζει ακόμη και τον πιο απαθή θεατή. Η συντονίστρια της λέσχης μας είχε μαζί της και την κόρη της. Όταν μας διαχώρισαν με ένα εντελώς παράλογο κριτήριο - όπως ακριβώς διαχωρίστηκαν και οι συμπολίτες μας απλά γιατί ήταν Εβραίοι - τη χώρισαν από την κόρη της. Την είδε να υπακούει σε εξωφρενικές εντολές, να χάνεται από τα μάτια της στον διπλανό χώρο... "Ήξερα ότι ήταν ένα θεατρικό δρώμενο, ήξερα ότι θα τη δω σε λίγα λεπτά, αλλά ένιωσα έναν φριχτό πόνο και οργή", ήταν τα λόγια της στην επιστροφή.

* Κατά τη διάρκεια της βιωματικής διαδρομής ακούσαμε αποσπάσματα από: "Τζιοκόντα" του Ν. Κοκαντζή, Γ. Ιωάννου, Ντ. Χριστιανόπουλου, D. Alighieri, Fr. Nietzche, κ.α.

* Οι φωτογραφίες της θεατρικής παράστασης που χρησιμοποιήσαμε για το άρθρο μας είναι από το διαδίκτυο, καθώς δεν επιτρεπόταν η φωτογράφιση κατά τη διάρκειά της.