Συνάντηση Ιουνίου 2024

Η Τέχνη της Απώλειας, Αλίς Ζενιτέρ

Την Τρίτη, στις 18 Ιουνίου 2024, η λέσχη ανάγνωσης "DE PROFUNDIS" συναντήθηκε στο γνωστό πατάρι του Alte Fablon, για να συζητήσει για το βιβλίο της Αλγερινής Αλίς Ζενιτέρ, "Η τέχνη της απώλειας", από τις εκδόσεις Πόλις, αλλά και για να οριοθετήσει τον τρόπο που θα συνεχίσει τον Σεπτέμβριο και φυσικά να πει au revoir για το καλοκαίρι. 

Η τέχνης της απώλειας είναι ένα βιβλίο που μιλά για τη δυσκολία της μετανάστευσης, για το πριν και το μετά, για την κληρονομιά αυτής της απόφασης στους επόμενους. Αφορά στην μετανάστευση κάποιων Αλγερινών στη Γαλλία. Η συγγραφέας χωρίζει το βιβλίο της σε τρεις περιόδους. Στην πρώτη μιλά για τον παππού Αλί, τον πατριάρχη της οικογένειας. Ο Αλί - γεννημένος στην Καβυλία - υπήρξε ένας αξιοσέβαστος άνθρωπος, ζούσε πλουσιοπάροχα και βοηθούσε τους ανθρώπους του χωριού στη διαβίωσή τους και στην εργασία τους. Πολέμησε, μάλιστα, στο πλευρό των Γάλλων στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Δυστυχώς όμως, το 1962 αναγκάζεται να διαφύγει στη Γαλλία, μαζί με την τρίτη του γυναίκα, τη Γιέμα και τα τρία τους παιδιά, καθώς δεχόταν απειλές τόσο από τους Αλγερινούς επαναστάτες όσο και από τους Γάλλους. Βρέθηκαν φυλακισμένοι μέσα σε μία δομή μεταναστών, και ο Αλί - που διαφέντευε άλλοτε τόσους ανθρώπους και τόση γη - κατέληξε εργάτης, εξαρτημένος από τις κοινωνικές παροχές των Γάλλων.

Στη δεύτερη μιλά για τον γιο του Αλί, τον Χαμίντ, ο οποίος προσπάθησε με νύχια και με δόντια να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες. Σε αντίθεση με τη μητέρα του που δεν έμαθε ποτέ γαλλικά, εκείνος έμαθε τη γλώσσα, έκανε κοινωνικές συναναστροφές. Προσπάθησε να ξεφύγει από το παρελθόν που τον στιγμάτιζε, από τη ρετσινιά του προδότη που ακολουθούσε τον πατέρα του άρα και όλη την οικογένεια. Το ίδιο έκανε και όταν απέκτησε παιδιά. Δεν τους μίλησε ποτέ για τους λόγους που αναγκάστηκαν να έρθουν με την οικογένειά του στη Γαλλία και τους συμβούλευε να μην απαντούν όταν τους ρωτούν πότε ήρθαν στη χώρα. 

Στην τρίτη και τελευταία παρακολουθούμε την εγγονή Ναϊμά, μία μποέμ παριζιάνα, που αποφασίζει να επισκεφθεί την πατρίδα των προγόνων της, αποδεχόμενη την πρόσκληση για ένα επαγγελματικό ταξίδι. Μέσα από αυτό το ταξίδι επαναπροσδιορίζει τη σχέση της με την Αλγερία, με τους γονείς της, αλλά και με τον ίδιο τον εαυτό της. 

Στο βιβλίο αυτό, όπως και σε πολλά της γαλλικής λογοτεχνίας τον τελευταίο καιρό, μιλά ουσιαστικά για τους αρκί (Harkis). Αλγερινοί που, κατά την περίοδο του εθνικοαπελευθερωτικού πολέμου της Αλγερίας, είτε συνεργάστηκαν με τις γαλλικές δυνάμεις κατοχής είτε κράτησαν ουδέτερη στάση. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να θεωρηθούν προδότες από το FLN (Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο) και όταν αυτό επικράτησε, αναγκάστηκαν να μεταναστεύσουν στη Γαλλία. Εκεί, τους συγκέντρωναν σε στρατόπεδα προσφύγων, με σκοπό να τους μετακινήσουν σε εργατικές κατοικίες. Όπως ήταν αναμενόμενο, δεν αντιμετωπίστηκαν ως ίσοι, δέχτηκαν διακρίσεις, αποκλείστηκαν κοινωνικά και οικονομικά, αλλά και πολιτικά. 

Αλγερινοί μετανάστες

MLN

Η Alice Zeniter, εγγονή ενός αρκί, του Αλί, σίγουρα είχε στο νου της τη δικής της οικογενειακή ιστορία όταν έγραφε αυτό το μυθιστόρημα. Όπως αναφέρεται και μέσα στο βιβλίο, εμπνεύστηκε και από το ποίημα της Ελίζαμπεθ Μπίσοπ, "Μία Τέχνη". Η συγγραφέας περιγράφει όλα όσα έζησαν οι πρόγονοί της, όλα όσα έγιναν και καλύφθηκαν και θέτει ερωτήματα που αφορούν γενικότερα τους πρόσφυγες - όχι μόνο τους αρκί - αλλά και τον άνθρωπο. Το παρόν και το παρελθόν βρίσκονται σε πρώτο πλάνο. Πώς επηρεάζει το ένα το άλλο; 

Την τέχνη της απώλειας δεν είναι δύσκολο να μάθεις.

Τόσα πολλά πράγματα μοιάζουν αποφασισμένα

να χαθούν, που η απώλειά τους καταστροφή δεν είναι.

Χάνε κάτι κάθε μέρα. Αποδέξου το νευρίασμα

των χαμένων κλειδιών, της κακοξοδεμένης ώρας.

Την τέχνη της απώλειας δεν είναι δύσκολο να μάθεις.

Ύστερα εξασκήσου να χάνεις περισσότερα, να χάνεις

γρηγορότερα: τόπους κι ονόματα, και το πού σκόπευες

να ταξιδέψεις. Τίποτα απ' αυτά καταστροφή δεν φέρνει.

Έχασα της μητέρας το ρολόι. Και κοίτα! Το τελευταίο,

ή το προτελευταίο από τα τρία αγαπημένα σπίτια πάει.

Την τέχνη της απώλειας δεν είναι δύσκολο να μάθεις.

Έχασα δύο πόλεις, αξιολάτρευτες. Και, ακόμη πιο τεράστιους

κάποιους δικούς μου κόσμους, δύο ποταμούς, μιαν ήπειρο.

Μου λείπουν, μα δεν ήταν δα καταστροφή.

                                                                                                  (Ελίζαμπεθ Μπίσοπ)

Η συγγραφέας Αλίς Ζενιτέρ συνομιλεί με τον Μανώλη Πίμπλη,

με αφορμή το βιβλίο της "Η Τέχνη της Απώλειας".

Η Αλίς Ζενιτέρ είναι Γαλλίδα μυθιστοριογράφος, μεταφράστρια, σεναριογράφος, δραματουργός, σκηνοθέτης. Γεννήθηκε στο Clamart το 1986, από Αλγερινό πατέρα και Γαλλίδα μητέρα. Δημοσίευσε το πρώτο της μυθιστόρημα σε ηλικία 16 ετών. Εκτός από το μυθιστόρημά της "Η Τέχνη της απώλειας", κυκλοφορεί στα ελληνικά και το "Σαν Κράτος εν Κράτει", από τις εκδόσεις ΕΣΤΙΑ. Για το βιβλίο της "Η Τέχνη της Απώλειας" έχει κερδίσει το  Διεθνές Βραβείο του Δουβλίνου. 

Η λέσχη ανάγνωσης "DE PROFUNDIS" θα ξαναβρεθεί την πρώτη Τετάρτη του Οκτωβρίου και θα συζητήσει το βιβλίο "Ιδιωτικές Άβυσσοι", από τις εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ.

                                                                                 Καλό Καλοκαίρι     ⛱