Συνάντηση Απριλίου 2024

Μυστήρια, Κνουτ Χάμσουν

Την Τρίτη, 2/4/24, η Λέσχη Ανάγνωσης "DE PROFUNDIS" συναντήθηκε για ακόμη μία φορά στο πατάρι του Alte Fablon για να συζητήσει το βιβλίο του νομπελίστα Κνουτ Χάμσουν, "Μυστήρια". Ένα δύσκολο βιβλίο, που για άλλους αποδείχτηκε αριστούργημα και για άλλους στάθηκε αδύνατο να το ολοκληρώσουν. 

Τα περισσότερα μέλη της λέσχης - έμπειροι αναγνώστες - είχαμε διαβάσει το άλλο σπουδαίο βιβλίο του συγγραφέα, "Η Πείνα". Ίσως αυτό το γεγονός είχε αυξήσει τις προσδοκίες μας και περιμέναμε να διαβάσουμε κάτι ανάλογο. Το συγκεκριμένο βιβλίο, όμως, διαφέρει αρκετά στο ύφος και στη ροή του λόγου. Και αυτό ήταν που ξένισε περισσότερο τα μέλη. Βρήκαν τον τρόπο γραφής, κάπως, ανιαρό. Βέβαια, η συζήτηση βοήθησε να μελετήσουμε το έργο του Νορβηγού συγγραφέα σε μεγαλύτερο βάθος. Να εντοπίσουμε την αγάπη του Χάμσουν για ήρωες που δεν είναι ιδιαίτερα αγαπητοί, που προκαλούν και ίσως ακόμη, εκνευρίζουν τον αναγνώστη. Ο συγκεκριμένος ήρωας είναι ο "τύπος" που η ειλικρίνειά του ενοχλεί. Βλέπει τον κόσμο με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο και προσπαθεί να σπάσει τις συμβάσεις. Τα βάζει με τους λειτουργούς της εκκλησίας, με την καλή κοινωνία, με τους πολιτικούς. Οι μόνοι άνθρωποι που τον "αγγίζουν" οι είναι εκείνοι που μοιάζουν αόρατοι στην κοινωνία, που είναι φτωχοί, που η καρδιά τους είναι αγνή και έχουν έντονο το αίσθημα της αξιοπρέπειας. Ο Νάγκελ, αν και είναι ο πρωταγωνιστής, και θα έπρεπε να τον γνωρίσουμε καλά μέσα από το έργο, καταφέρνει να μας αφήσει με την αίσθηση ότι δεν γνωρίζουμε τίποτα για εκείνον. Ίσως μάλιστα, να μείνουμε με περισσότερες απορίες από όσες ξεκινήσαμε. Ακόμη και για το πραγματικό του όνομα αμφιβάλλεις, καθώς συστήνετε σαν Νάγκελ, όμως η κυρία που τον επισκέπτεται από τα παλιά τον αποκαλεί Σίμονσεν. 

Σε κάποια σημεία ο Νάγκελ θυμίζει τον Δον Κιχώτη, που με το δικό του αχαλίνωτο μυαλό προσπαθεί να σώσει τον κόσμο. Όμως, δεν έχει δίπλα του κανέναν φίλο, κανέναν Σάντσο Πάντσα να τον προστατεύει. Κι αν ακόμη φαίνεται στην αρχή, πως ο κακομοίρης Μινούτο φροντίζει για εκείνον, στο τέλος ο Χάμσουν μας ανατρέπει τα πάντα. Ο τρόπος που χειρίζεται την ιστορία ο συγγραφέας είναι αριστοτεχνικός , κι ας κουράζει λίγο ο λόγος του. Καταφέρνει να κερδίσει τον αναγνώστη σε άλλα σημεία. Η μεταβαλλόμενη διάθεση του ήρωα αντικατοπτρίζεται στις αλλαγές του καιρού, κάτι που χαρακτηρίζει το έργο του Χάμσουν, καθώς έβλεπε την ανθρωπότητα και τη φύση ενωμένες με έναν δεσμό σχεδόν μυστικιστικό. 

Τα "Μυστήρια" συγκαταλέγονται σίγουρα στα βιβλία του συγγραφέα που εφαρμόζει τις τεχνικές της ροής της συνείδησης και του εσωτερικού μονολόγου. Τη λεγόμενη "ψυχολογική" λογοτεχνία, που υπηρετούσαν οι Προυστ, Μάνσφιλντ και Γουλφ. Μέσα στην ιστορία σκοντάφτουμε σε αρκετούς εσωτερικούς μονολόγους του ήρωα, που ενώ μοιάζουν παράταιροι, ίσως και κουραστικοί, στη συνέχεια συνδέονται με την ιστορία ή δίνουν απαντήσεις σε ερωτήματα που μπορεί να είχαν προκύψει. 

Ένα άλλο θέμα που απασχόλησε ιδιαίτερα τα μέλη της λέσχης ήταν οι πολιτικές συμπάθειες του συγγραφέα. Το γεγονός ότι τάχθηκε στο πλευρό του Χίτλερ, ότι χάρισε το Νόμπελ που κέρδισε στον Γκέμπελς προκάλεσαν έντονη αντίδραση. Και για ακόμη μία φορά τέθηκε το ερώτημα: "Πρέπει να ταυτίζουμε το έργο ενός καλλιτέχνη με τον άνθρωπο;" Ένα ερώτημα που θα μας απασχολεί συνεχώς και που πολύ δύσκολα μπορούμε να απαντήσουμε.

Μεταξύ άλλων αναφέρθηκαν και οι σχέσεις του Κνουτ Χάμσουν με σπουδαίους καλλιτέχνες της εποχής. Η αντιπάθειά του για τον Ίψεν, που την παρακολουθούμε και δια στόματος του Νάγκελ, αλλά και η εκτίμηση που είχε στον Ένβαρτ Μουνκ και η οποία πρέπει να ήταν αμφίδρομη. Κι αυτό γιατί ο Μουνκ έκανε το πορτραίτο του Χάμσουν, κι εκείνος έγραψε ένα ποίημα για τον Μουνκ δύο μέρες μετά τον θάνατό του. Επίσης, ο πίνακας "Χωρισμός" του Μουνκ θα μπορούσε να αναφέρεται στο βιβλίο "Μυστήρια", καθώς ταιριάζει απόλυτα με μία σκηνή όπου ο ήρωας χωρίζει με τη γυναίκα που έχει ερωτευτεί σε ένα δάσος. Αλλά αυτή ήταν μία εντελώς δική μας αίσθηση...

Για το βιβλίο αυτό έχουν γραφτεί πολλά. Ο Χέμινγουεϊ το θεωρεί το καλύτερο έργο του Χάμσουν. Άλλοι πιστεύουν ότι ήταν ο προάγγελος των ηρώων του Κάφκα. Έχει εμπνεύσει ζωγράφους και έχει μεταφερθεί και στη μεγάλη οθόνη, από τον Paul de Lussanet.

Ο Κνουτ Χάμσουν γεννήθηκε στο Γκάρμοστραετ το 1859. Είναι Νορβηγός συγγραφέας και ποιητής. Το 1920 κέρδισε το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Έζησε δύσκολα παιδικά χρόνια, κάτι που επηρέασε όλο του το έργο. Έγινε γνωστός με το αυτοβιογραφικό του μυθιστόρημα "Πείνα". Το όνομά του αμαυρώθηκε τη δεκαετία του '30, καθώς εξέφρασε ανοιχτά την υποστήριξή του προς τον Χίτλερ. Μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο παραπέμφθηκε σε δίκη, εγκλείστηκε σε ψυχιατρείο και κατασχέθηκαν τα περιουσιακά του στοιχεία. Πέθανε πάμπτωχος το 1952. Μετά τον θάνατό του η μνήμη σταδιακά αποκαταστάθηκε και συγκαταλέγεται στου μεγαλύτερους σύγχρονους συγγραφείς.

Η επόμενη συνάντηση της λέσχης θα γίνει στο πλαίσιο της ΔΕΒΘ, με το βιβλίο "Η Μοναχοκόρη", από τις εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ.