Συνάντηση Φεβρουαρίου 2024

Ο Μάγος, Colm Toibin

Την Τρίτη 6/2/24 η Λέσχη Ανάγνωσης "DE PROFUNDIS" συναντήθηκε στο πατάρι του Alte Fablon και συζήτησε το βιβλίο του Ιρλανδού συγγραφέα Κολμ Τόιμπιν, "Ο Μάγος". Το συγκεκριμένο βιβλίο επιλέχθηκε από τα μέλη της λέσχης λόγω της καταγωγής του συγγραφέα, καθώς η στάση μας ήταν η Ιρλανδία. Αν μάθαμε κάτι για τη χώρα ή τη γραφή των Ιρλανδών συγγραφέων; Όχι! Και αυτό ήταν το κύριο μειονέκτημα του βιβλίου, καθώς μιλάει για τη ζωή του "μάγου" Τόμας Μαν. Όπως καταλαβαίνετε όλη η ιστορία αφορά στη Γερμανία, από τα νεανικά χρόνια του Μαν, στον 'Α Παγκόσμιο Πόλεμο, στη Δημοκρατία της Βαϊμάρης και στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Και μόνο για αυτόν τον λόγο καταλήξαμε ότι ίσως δεν ήταν το πιο αντιπροσωπευτικό δείγμα ιρλανδικής λογοτεχνίας.

Παρόλα αυτά όμως, "Ο Μάγος" κατάφερε να μαγέψει το μεγαλύτερο μέρος των μελών της λέσχης. Ο Τόιμπιν, βασισμένος στα ημερολόγια του Τόμας Μαν και σε όσα πολλά έχουν γραφτεί για αυτόν τον σπουδαίο συγγραφέα, μας δίνει μία ευθεία χρονολογικά αφήγηση. Ξεκινά από την εποχή που, μικρό παιδί, ζούσε στο Λίμπεκ, μας διηγείται τη σχέση του Τόμας με τη μητέρα του, τον πατέρα του και τα αδέλφια του. Μας μιλά για τα πρώτα του ερωτικά σκιρτήματα, για τη γνωριμία του με τη μετέπειτα σύζυγό του, Κάτια Πρίνγκσχαϊμ. Αφιερώνει μεγάλο κομμάτι της αφήγησης στην πολιτική στάση - ίσως και απραξία - του Μαν στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και την πιο ένθερμη και ουσιαστική του στάση στον Δεύτερο. Παρακολουθούμε από κοντά την πιστή ιεροτελεστία του συγγραφέα κατά την ώρα της δουλειάς του, σε μία αντιπαράθεση ίσως με την απόμακρη σχέση που είχε με τα παιδιά του. Τα πιο σημαντικά λογοτεχνικά γεγονότα για τον Τόμας Μαν - όπως το βραβείο Νόμπελ, κ.α. - παρουσιάζονται επιφανειακά. Ο Τόιμπιν επέλεξε, εν ολίγοις, να εστιάσει περισσότερο στον "άνθρωπο Μαν" και πολύ λιγότερο στον πασίγνωστο Νομεπλίστα.

  Τόμας & Κάτια Μαν                                     Κάτια Μαν & τα τέσσερα παιδιά της

Καθ' όλη την πορεία της ιστορίας ο αναγνώστης έρχεται σε επαφή και με άλλους σπουδαίους καλλιτέχνες και τη σχέση τους με τον Μαν, όπως ο Μπρεχτ, ο Χάινε, ο Μπέρτραμ, ο Άισνερ, ο Σένμπεργκ, ο Βάγκνερ, κ.α., καθώς και με σημαντικά έργα, όπως η όπερες "Λόενγκριν", και "Βαλκυρία" του Βάγκενρ, ο πίνακας "Ανάληψη της Παρθένου" του Τιτσιάνο, την όπερα "Φάουστ" του Γκουνό, και τόσα άλλα... 

                                                                                 

Η Ανάληψη της Παρθένου, Τιτσιάνο

Ένα πολύ γοητευτικό κομμάτι, αυτό της έμπνευσης ενός χαρακτήρα, μίας ιστορίας και της γραφής τελικά ενός βιβλίου, παρουσιάζεται σε κάθε βήμα του. "Ακριβώς όπως ο καλλιτέχνης του μωσαϊκού είχε φανταστεί έναν υδάτινο κόσμο όπου σύννεφο και φως αντανακλώνταν στο νερό, έτσι κι εκείνος θα ξανάφτιαχνε το Λίμπεκ. Θα διείσδυε στο πνεύμα του πατέρα του, στο πνεύμα της μητέρας του, της γιαγιάς του, της θείας του. Θα τους είχε όλους μπροστά στα μάτια του και θα χαρτογραφούσε την παρακμή της ευημερίας του. Με την επιστροφή τους στο Μόναχο, ο Τόμας άρχισε να χαρτογραφεί το μυθιστόρημα "Οι Μπουντενμπρουκγ", γράφει ο Τόμπιν και εμείς βλέπουμε πώς ο Μαν εμπνέεται το βιβλίο του από τον πίνακα "Το Μωσαϊκό του Νείλου" και τις προσωπικές του εμπειρίες. Λίγες σελίδες αργότερα ακολουθούμε βήμα-βήμα το ταξίδι του στη Βενετία, που τον οδήγησε στο αριστουργηματικό "Θάνατος στη Βενετία".

"Μωσαϊκό του Νείλου", Παλάτσο Μπαρμπερίνι

Παρακολουθώντας τις τεταμένες σχέσεις του Τόμας Μαν με τον αδελφό του Χάινριχ - που ήταν ιδιαίτερα μαχητικός και δεν φοβήθηκε να εκφράσει την αντίστασή του - καθώς και με τα παιδιά του, κυρίως την Έρικα και τον Κλάους, που επίσης τον κατηγορούσαν για απάθεια και δειλία, δημιουργήθηκε ένα αίσθημα απογοήτευσης στα περισσότερα μέλη της λέσχης. Και ήρθε - για ακόμη μία φορά - στην επιφάνεια το καίριο ερώτημα: Πρέπει ο καλλιτέχνης να κρίνεται και από τη ζωή του ή μόνο από το έργο του; Ένας ζωγράφος ή ένας συγγραφέας σταματούν να είναι σπουδαίοι αν η ζωή τους δεν συνάδει με το εξαιρετικό τους ταλέντο; Ένα ερώτημα που ο κάθε ένας το απαντά για τον εαυτό του.

Το θέμα της σεξουαλικότητας του Τόμας Μαν μοιάζει να ενδιαφέρει ιδιαίτερα τον Τόιμπιν. Παρουσιάζει με πολλές λεπτομέρειες ακόμη και τα πιο απλά περιστατικά. Παρόλα αυτά, όμως, αυτή η επιμονή δεν ξένισε τα μέλη της λέσχης. Αντίθετα, βρήκαν πολύ ενδιαφέρουσα την άνεση των μελών της οικογένειας Μαν να μιλούν ανοιχτά για τις ερωτικές τους προτιμήσεις, χωρίς ενοχές ή καθωσπρεπισμούς. Κάτι που δεν γίνεται σήμερα, τόσα χρόνια μετά. 

Οι ενστάσεις που ακούστηκαν από κάποιους ήταν η στεγνή, κατά την άποψη τους, καταγραφή των γεγονότων - "Σαν να διαβάζεις τη βικιπαίδεια", είπε χαρακτηριστικά η Όλγα - και το μέγεθος του βιβλίου. Κάποιοι θεώρησαν ότι δόθηκε μεγάλη έκταση σε λεπτομέρειες που δεν πρόσθεταν κάτι στην ιστορία. Απαρατήρητο δεν πέρασε, φυσικά, και το κομμάτι που αφορούσε στην αμφιλεγόμενη σχέση του Τόμας Μαν με τον μεγαλύτερο γιο του, Κλάους. "Ως έφηβος ο μεγαλύτερος γιος του τον εντυπωσίαζε με την εκπληκτική ομορφιά του. Μια φορά, μπαίνοντας στο δωμάτιο που ο Κλάους μοιραζόταν με τον Γκόλο, είχε πετύχει τον Κλάους γυμνό. Έκτοτε η εικόνα αυτή τον ακολούθησε για τόσο διάστημα, ώστε έφτασε να γράψει στο ημερολόγιό του πόσο παράξενα γοητευτικό έβρισκε τον γιο του", γράφει ο Τόιμπιν βασισμένος στα ημερολόγια του Μαν. 

Κλάους Μαν

"Ο Μάγος" είναι ένα βιβλίο που σίγουρα αφορά τον άνθρωπο Τόμας Μαν, αλλά ταυτόχρονα αφηγείται ένα μεγάλο μέρος της Ιστορίας της Ευρώπης, των ανθρώπων που έζησαν εκείνες τις σκληρές εποχές. Είναι μία μυθιστορηματική καταγραφή των πιο σκοτεινών ημερών και της στάσης των ανθρώπων του Πνεύματος και της Τέχνης απέναντι στην καταπίεση και τον φασισμό. Είναι ένα βιβλίο που κυλά εύκολα, που προβληματίζει και που σου προσφέρει περιφερειακές γνώσεις. Ακόμη κι αν υπήρξαν ενστάσεις, το τελικό πρόσημο ήταν θετικό. Θετικότατο!

Ο Κολμ Τόιμπιν γεννήθηκε το 1955 στην Ιρλανδία. Είναι ένας από τους σπουδαιότερους συγγραφείς της γενιάς του. Μυθιστοριογράφος, δοκιμιογράφος, θεατρικός συγγραφέας και προσφάτως ποιητής. Κυριότερα έργα του είναι τα "Σπίτι με ονόματα", "Μπρούκλιν", "Καραβοφάναρο στο μαύρο νερό", "Η διαθήκη της Μαρίας", "Χένρι Τζέιμς, ο Δάσκαλος", κα. Το 1995 τιμήθηκε με το Βραβείο E.M. Forster της Αμερικανικής Ακαδημίας Γραμμάτων και Τεχνών, και το 2007 εκλέχθηκε μέλος της βρετανικής Βασιλικής Λογοτεχνίας.

Η Επόμενη συνάντηση της λέσχης είναι στις 5 Μαρτίου, με το βιβλίο "Αύριο στη μάχη να με σκεφτείς", του Χαβιέρ Μαρίας. Στάση: Ισπανία.