Συνάντηση Ιανουαρίου 2024

"Ένα κάποιο τέλος", Julian Barnes

Η πρώτη συνάντηση της λέσχης "DE PROFUNDIS" για το 2024 έγινε - όπως πάντα - στον αγαπημένο χώρο του Alte Fablon, στη Φιλίππου. Σταθμεύσαμε το αναγνωστικό μας βανάκι στην Αγγλία και επισκεφθήκαμε τον Julian Barnes. Συζητήσαμε για το βιβλίο του, "Ένα κάποιο τέλος". Πριν τη συζήτηση, όμως, κόψαμε την καθιερωμένη βασιλόπιτα και το φλουρί έτυχε η συντονίστρια της λέσχης μας. Δύο νέα μέλη προστέθηκαν στην ομάδα, η Σοφία και η Κέλλυ. Σε αυτή τη συνάντηση είχαμε συνοδοιπόρο και τον Στέφανο, αγαπημένο φίλο και συναναγνώστη.

Με το βιβλίο του "Ένα κάποιο τέλος" ο Julian Barnes απέσπασε το Βραβείο Booker. Δίκαια; Είναι ένα βιβλίο που αξίζει ένα τέτοιο βραβείο; Οι απόψεις των αναγνωστών αλλά και των μελών της λέσχης μας διίστανται. Και όταν συμβαίνει αυτό γίνονται οι πιο ενδιαφέρουσες συζητήσεις. Με αρχηγό των "ΥΠΕΡ" τον Στέφανο - ο οποίος μας επισκέφθηκε ακριβώς γιατί διαβάζαμε το συγκεκριμένο βιβλίο, τον συγκεκριμένο συγγραφέα - χαράχθηκαν νέα μονοπάτια στην ιστορία του βιβλίου. Το ένα κάποιο τέλος άρχισε να ηχεί πιο ουσιαστικό, να αποκτά υπόσταση. Κι αυτό γιατί οι διαφορετικές αναγνώσεις του ίδιου βιβλίου, οι αναπάντεχες σχέσεις που διέκριναν - με σχεδόν σερλοκχολμικό τρόπο - κάποια από τα μέλη, έδωσαν πολλά και διαφορετικά "κάποια τέλη".

Αλλά ας πούμε δύο λόγια για την ιστορία πρώτα. Ο Άντονι Γουέμπστερ αναπολεί το παρελθόν του, μας μιλάει για τους παιδικούς του φίλους, για τα σχολικά και φοιτητικά τους χρόνια, μας εξιστορεί έναν έρωτά του που αν και κράτησε πολύ λίγο, μάλλον χαράκτηκε μέσα του. Σε όλες τις ιστορίες βλέπουμε τη δική του ματιά, τις δικές του θύμησες. Μέχρι τη στιγμή που λαμβάνει μία επιστολή που αλλάζει εντελώς την εικόνα που είχε για το παρελθόν του, για τις σχέσεις του με τους ανθρώπους, για αυτόν τον ίδιο. "Πόσο συχνά διηγείται κανείς την ιστορία της ζωής του; Πόσο συχνά την προσαρμόζει, την εξωραϊζει και κάνει ύπουλες και πανούργες περικοπές; Και όσο περισσότερο τραβάει η ζωή σε μάκρος, τόσο λιγοστεύουν εκείνοι από τους γύρω μας που θα μπορούσαν να αμφισβητήσουν την εξιστόρησή μας, να μας θυμίζουν ότι η ζωή μας δεν είναι η ζωή μας, αλλά μόνο η ιστορία που είπαμε γι' αυτήν. Η ιστορία που είπαμε στους άλλους, κυρίως όμως στον εαυτό μας".

Η πλοκή της ιστορίας δεν ικανοποίησε κάποια μέλη της λέσχης μας. Τους φάνηκε απλοϊκή και συνηθισμένη. Όμως, το βιβλίο αυτό στηρίζεται σε τέσσερα πόδια και η πλοκή δεν είναι ένα από αυτά. Βασίζεται στον κεντρικό της ήρωα, στη μνήμη, στις σχέσεις και στον χρόνο. Είναι ένα βιβλίο με πολλές φιλοσοφικές προεκτάσεις και με ένα βάθος που δεν είναι ορατό με την πρώτη ανάγνωση. Ο Barnes μας δίνει το θέμα του βιβλίου στο πιάτο. "Ένα κάποιο τέλος". Γιατί περί αυτού πρόκειται. Το τέλος δεν είναι ίδιο για κανέναν από τους ήρωες. Το τέλος δεν ήταν ίδιο για κανέναν από εμάς. 

Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί πρωτοπρόσωπο αφηγητή και κερδίζει έτσι την αμεσότητα με τον αναγνώστη. Σε κάποιες σκέψεις του ήρωα, ακόμη και την ταύτιση. Με όπλα του τις διαφορετικές τεχνικές αφήγησης, τους διαλόγους που μοιάζουν τόσο φυσικοί, τον γρήγορο ρυθμό, καταφέρνει να σε μεταφέρει σε εκείνη τη γενιά, να σου γνωρίσει τις συνήθειες της, τη μουσική της, τα βιβλία που διάβαζε, τις συζητήσεις της, τη σεξουαλική της πραγματικότητα. Φυσικά, δεν λείπει η γνωστή ελαφριά ειρωνεία και το καυστικό χιούμορ του Barnes. Και καλώς δεν λείπουν, γιατί δυναμώνουν ακόμη περισσότερο τα φιλοσοφικά ερωτήματα του ήρωα.

Οι ήρωες δίχασαν και αυτοί με τη σειρά τους τα μέλη της λέσχης. Κάποιοι βρήκαν συμπαθητικό τον κεντρικό ήρωα, τον Άντονι και κάποιοι άλλοι βαρετό και ευθυνόφοβο. Η Βερόνικα ήταν αυτή που κέρδισε τον τίτλο της πιο αντιπαθητικής ηρωίδας, αν και στο τέλος βρέθηκαν πολλά ελαφρυντικά και για τη δική της συμπεριφορά. Ο Είντριαν από την άλλη αποδείχτηκε ένας ήρωας μυστηριώδης. Τόσο η ζωή του, όσο και ο θάνατός του μας προβλημάτισαν και οδήγησαν σε ηχηρές διαφωνίες. Το παιδί ήταν δικό του, τελικά; Το έκανε με τη Βερόνικα ή με τη μητέρα της; Τι έγραφε στη σκισμένη σελίδα; Έριχνες ευθύνες στον Άντονι ή ... Ανάλογα με την απάντηση σε κάθε ερώτημα, το τέλος έμοιαζε εντελώς διαφορετικό, οι ήρωες έπαιρναν μία άλλη διάσταση.

Η ιστορία του βιβλίου έχει μεταφερθεί και στη μεγάλη οθόνη, με τον τίτλο "The sense of an ending". Η κινηματογραφική εκδοχή δεν είναι απόλυτα πιστή στην ιστορία του βιβλίου, κρατάει όμως τα βασικά συστατικά και σίγουρα αξίζει να τη δει κανείς. Αφού διαβάσει πρώτα το βιβλίο, φυσικά. 

O Julian Barnes γεννήθηκε το 1946 στο Λέστερ της Μ. Βρετανίας. Σπούδασε νομικά και γαλλική φιλολογία στην Οξφόρδη. Με το βιβλίο του "Ο παπαγάλος του Φλωμπέρ" κέρδισε λογοτεχνικά βραβεία στην Αγγλία, την Ιταλία και τη Γαλλία. Το 1986 η Ακαδημία Τεχνών και Γραμμάτων των ΗΠΑ του απένειμε το βραβείο Ε. Μ. Forster. Με το μυθιστόρημά του "Ένα κάποιος τέλος" κέρδισε το βραβείο Booker το 2011. 

Η επόμενη συνάντηση της λέσχης μας είναι στις 6 Φεβρουαρίου 2024, με το βιβλίο "Ο Μάγος", του Κολμ Τόιμπιν.