2-3 Δεκεμβρίου 2023

2η Διαλεσχιακή Συνάντηση

Αθήνα

Το πρώτο Σαββατοκύριακο του Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε η 2η Συνάντηση Λεσχών από όλη την Ελλάδα. Μία εκδήλωση που ίσως καταφέρει να γίνει θεσμός και να δημιουργήσει ένα δίκτυο επικοινωνίας μεταξύ των αναγνωστών. Η λέσχη "DE PROFUNDIS" ήταν παρούσα. Αυτή η Διαλεσχιακή Συνάντηση στάθηκε η αφορμή για ένα πολύ όμορφο ταξίδι, για επισκέψεις σε μουσεία, για βόλτες στους δρόμους της πρωτεύουσας, για συζητήσεις, για γαστρονομικές απολαύσεις και φυσικά, για συναντήσεις με πολύ ενδιαφέροντες ανθρώπους.

Η βάση μας ήταν η γραφική και απολαυστική Πλάκα. Από εκεί ξεκινούσαν όλες οι εξορμήσεις μας κι εκεί καταλήγαμε αποκαμωμένοι αργά τη νύχτα. Πρώτη μας επίσκεψη, λοιπόν, το Αρχείο Καβάφη στην Πλάκα, που άνοιξε τις πόρτες του για το κοινό πριν λίγες μέρες. Ένα τριώροφο νεοκλασικό με το προσωπικό και λογοτεχνικό αρχείο του ποιητή, με 966 βιβλία από τη βιβλιοθήκη του, με έργα τέχνης, με προσωπικά αντικείμενα. 

Μέσα στο κτίριο - στο πρώτο δωμάτιο - θα βρείτε προσωπικά αντικείμενα και έπιπλα του ποιητή, φωτογραφίες, βάζα, κορνίζες, τα γυαλιά του, ταμπακιέρες με τα αρχικά του. Εκεί βρίσκεται και η νεκρική του μάσκα.

Στο δεύτερο δωμάτιο βρίσκονται επιστολές της νονάς του Αμαλίας Πάππου, του Γρηγόριου Ξενόπουλου, Ίωνα Δραγούμη, σελίδες από τα ημερολόγια του ποιητή, μία κάρτα εισόδου του Καβάφη στην Αθηναϊκή Λέσχη. Επιστολές από τον Ναπολέοντα Λαπαθιώτη και τον Άγγελο Σικελιανό, και πολλούς άλλους.

Στο τελευταίο δωμάτιο βρίσκεται το αναγνωστήριο όπου το κοινό μπορεί να έρθει σε επαφή με το φυσικό αρχείο του Καβάφη. Τους τοίχους διακοσμούν προσωπογραφίες του ποιητή από Έλληνες και ξένους ζωγράφους. (Ν. Εγγονόπουλος, D. Levine, Γ. Ιωάννου, Σ. Σόρογκα, Α. Κομιανού, Γ. Κυριακίδης).

Επόμενη στάση το Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή με τη μόνιμη έκθεση, αλλά και την περιοδική "Μνήμες Λουσμένες στο Όνειρο".

Τα μέλη της λέσχης παρακολουθήσαμε μία εξαιρετική ξενάγηση και θαυμάσαμε έργα τόσο από ξένους όσο και από Έλληνες καλλιτέχνες. Μάθαμε λεπτομέρειες για τους πίνακες, για το συνολικό έργο των καλλιτεχνών, για τη σχέση του Βασίλη και της Ελίζας Γουλανδρή με κάποιους από αυτούς. Την αγάπη και των δύο για τους καλλιτέχνες και τη συνεισφορά τους στην Τέχνη. 

Ήρθαμε σε επαφή με τους Δ. Θεοτοκόπουλο, Βαν Γκογκ, Σεζάν, Ντεγκά, Πόλοκ ,Κλεε, Μπέικον, Τζιακομέττι, Λωτρέκ, Παρθένη, Μπουζιάνη, Χατζηκυριάκο - Γκίκα, Τσαρούχη και πάρα πολλούς άλλους. 

Κάπως έτσι έφτασε και η ώρα για την πρώτη συνάντηση των λεσχών, στο πολιτιστικό κέντρο Θ. Αγγελόπουλος στο Μοσχάτο, με καλεσμένη την Ιωάννα Καρυστιάνη. Την οργάνωση της εκδήλωσης είχαν δύο λέσχες από την Αθήνα, μία από τη Θεσσαλονίκη και μία από την Κομοτηνή, και ήταν υποδειγματική. Συνεπείς, ευγενικοί, φιλόξενοι. Αρκετές λέσχες παρευρέθηκαν και ο χώρος γέμισε από αναγνώστες και ανθρώπους που αγαπούν το μοίρασμα.

Η εκδήλωση ξεκίνησε με την εισήγηση του κ. Αλεξίου, καθηγητή του ΑΠΘ, για το ρεύμα του Ρεαλισμού. Μας μίλησε για τον Ρεαλισμό στο διάβα του χρόνου, από τον Φλωμπέρ, τον Μπαλζάκ, τον Ζολά μέχρι και σήμερα. Δυστυχώς, ο κ. Αλεξίου - παρόλο που ήταν φανερό ότι είχε πολλές γνώσεις πάνω στο θέμα - δεν κατάφερε να μας τις μεταδώσει. Αντίθετα, η συγγραφέας Ιωάννα Καρυστιάνη αποδείχτηκε ένας χείμαρρος που παρέσυρε το κοινό στον κόσμο της. Μίλησε για την προσφορά των λεσχών ανάγνωσης και για την προσοχή που δίνουν στο έργο του κάθε συγγραφέα. Διαχώρισε τη θέση της από οποιοδήποτε ρεύμα, λέγοντας: "Όταν παίρνω το κουράγιο να γράψω κάτι, ποτέ δεν μπαίνω σε μία θωράκιση που εντάσσεται σε κάποιο ρεύμα. Δεν νιώθω ότι ανήκω κάπου συγκεκριμένα. Μπορείτε να με εντάξετε όπου επιθυμείτε, δεν θα αντισταθώ". Σε ερώτηση για το τι την ενδιαφέρει να γράφει, απάντησε: "Με ενδιαφέρουν οι χαρακτήρες, ο γενέθλιος τόπος, η γλώσσα". 

Η συζήτηση αφορούσε κυρίως τα δύο βιβλία της "Σουέλ" και "Ψιλά Γράμματα". Το "Σουέλ" - ο βουβός κυματισμός του ωκεανού - προέκυψε από την ανάγκη της κα Καρυστιάνη για έναν ανάποδο πλου, με μεγάλες ηλικίες. Ήθελε - όπως μας είπε η ίδια - έναν ήρωα καπετάνιο, τυφλό, που κανείς δεν το κατάλαβε ποτέ, και μία ηρωίδα "ξεπουπουλιασμένη" αλλά και καυλερή ακόμη. Λογοτεχνική ακόμη και στον προφορικό λόγο παρομοίασε το φορτηγό πλοίο με το αντρικό μοναστήρι. Σε κάποιες τοποθετήσεις που ισχυρίστηκαν ότι μεροληπτεί υπέρ των αντρικών χαρακτήρων ή έχει αδικήσει κάποιους γυναικείους, όπως τη μάνα στη Μικρά Αγγλία, απάντησε χωρίς ενόχληση πως η σύλληψη της κεντρικής ιδέας ορίζει τους ήρωες και τον χαρακτήρα τους. "Δεν θα με ενδιέφερε να ασχολούμαι μόνο με αντρικούς ή μόνο με γυναικείους χαρακτήρες", είπε. 

Μετά από ένα σύντομο διάλειμμα, που συνοδεύτηκε με εκλεκτά κεράσματα και μουσική σαξοφώνου, η συζήτηση πέρασε στα "Ψιλά Γράμματα", το τελευταίο της βιβλίο. Ρωτήθηκε αν αντιπαθεί τον κεντρικό ήρωα του βιβλίου, γιατί μοιάζει να μην του δίνει κανένα ελαφρυντικό. "Τον Μιχάλη Τσιούλη τον αγάπησα πάρα πολύ. Είχα ανάγκη για έναν ήρωα ταπεινό και όχι επιδραστικό. Κανένας δεν περιμένει κάτι από αυτόν, κανείς δεν κρέμεται από τα λόγια του. Ανέπτυξα μία ιδιαίτερη αδυναμία για αυτόν τον ήρωα. Έβαλα στοίχημα με τον εαυτό μου, να δω αν μπορώ να ασχοληθώ με έναν άνθρωπο ταπεινό, που θα αγγίξει θέματα σοβαρά αλλά τόσο όσο. Που θα είναι και δεν θα είναι μέρος της Ιστορίας. Ήθελα να τον εμπιστευθώ και να παρακολουθήσω τις σκέψεις του. Ήταν μία άσκηση ταπεινοφροσύνης. Έχει μέσα του σκέψεις και φράσεις ο Τσιούλης που με έκαναν να τον σέβομαι απόλυτα", απάντησε.

Ρωτήθηκε - από τη συντονίστρια της λέσχης μας - για τη θέση της απέναντι στο political correct. "Καθετί που έχει γραφτεί δηλώνει το συγκεκριμένο κομμάτι της Ιστορίας. Είναι πολύ επικίνδυνο όλο αυτό που συμβαίνει. Πρέπει να σεβόμαστε ούτως ή άλλως τους άλλους και όχι γιατί μας το επιβάλλει κάποιος. Το political correct είναι ότι πρέπει για να μας στερήσει την αυθορμησία", είπε μεταξύ άλλων. Τοποθετήθηκε και για τον διαχωρισμό γυναικείας και αντρικής λογοτεχνίας, λέγοντας πως δεν γράφει για να υπερασπιστεί το φύλλο της, και ούτε διαβάζει κοιτώντας αν είναι άντρας ή γυναίκα ο/η συγγραφέας. Η συνάντηση με την κα Καρυστιάνη έκλεισε με μια αναφορά στη σχέση της με τον σύζυγό της, Παντελή Βούλγαρη - που ήταν παρών. "Αν δεν ταιριάζαμε δεν θα συμπεθεριάζαμε", είπε χαρακτηριστικά. "Ανθρωποκεντρικός είναι ο κινηματογράφος του Παντελή, ανθρωποκεντρική είναι κι η δική μου γραφή".

Κυριακή πρωί, η δεύτερη συνάντηση των λεσχών και καλεσμένη η συγγραφέας Ζυράννα Ζατέλη και ο Μαγικός Ρεαλισμός της, για τον οποίο έκανε μία συμπυκνωμένη εισήγηση ο κ. Ιορδάνης Κουμασίδης, διδάσκων ΕΚΠΑ και ΕΑΠ. Ένας εξαιρετικός ομιλητής, μας μίλησε για την αντίφαση που κρύβει ο ίδιος ο όρος μέσα του: μαγικός και ρεαλισμός, καθώς και για είδη του Μαγικού Ρεαλισμού. Τον μεταφυσικό, τον οντολογικό και τον ανθρωπολογικό. Η κα Ζατέλη - όντας η ίδια ένας ζωντανός μαγικός ρεαλισμός - μάγεψε το κοινό. Με χιούμορ και με μία παιδικότητα είπε πως αν γνώριζε συνειδητά όλα όσα είχε αναφέρει ο κ. Κουμασίδης ίσως να μην έγραφε. Μίλησε για τα βιβλία της "Περσινή Αρραβωνιαστικιά" και "Ορατή σαν Αόρατη", για τη σχέση της με τον θάνατο, τη διαδικασία της συγγραφής, τους χαρακτήρες που επιλέγει, την άρνησή της να χρησιμοποιήσει ηλεκτρονικό υπολογιστή και την ιεροτελεστία της έρευνας της στα εκατοντάδες τετράδια σημειώσεων που κατακλύζουν το σπίτι της. "Η Τέχνη είναι η παρηγοριά για τη θνησιμότητά μας", είπε. Όταν ρωτήθηκε για το αν θα γράψει κάτι άλλο, απάντησε: "Έχω γράψει μυθιστορήματα εξακοσίων, εφτακοσίων σελίδων και αυτό που θέλω να γράψω είναι ένα χαϊκού". 

Μετά από την ολοκλήρωση και της δεύτερης συνάντησης των λεσχών ακολούθησε βόλτα στο Θησείο, στο Μοναστηράκι, φαγητό, συζήτηση για τα όσα είδαμε και ακούσαμε αυτές τις τρεις μέρες. Κάνοντας, λοιπόν, έναν μικρό απολογισμό του ταξιδιού καταλήξαμε στα εξής: Η 2η Διαλεσχιακή Συνάντηση ήταν πολύ καλά οργανωμένη. Οι άνθρωποι έβαλαν μεράκι και αγάπη σε όλο αυτό, προσωπική εργασία. Η συμμετοχή ήταν πολύ μεγαλύτερη από την 1η και φαίνεται ότι θα αυξάνεται κάθε χρόνο. Μακάρι να καταφέρει να γίνει ένας θεσμός - γιορτή για τις λέσχες ανάγνωσης όλης της Ελλάδας. Όσον αφορά στο περιεχόμενο της συνάντησης, όμως, χρειάζεται - κατά τη γνώμη των μελών μας - μία άλλη προσέγγιση. Έμοιαζε σαν μία μεγάλη παρουσίαση βιβλίου περισσότερο. Ίσως θα πρέπει στο μέλλον να δούμε πως μπορούμε να βρούμε τρόπους να συνυπάρξουν οι λέσχες, να κάνουν δράσεις από κοινού, να γίνουν το βαρόμετρο των καλών βιβλίων. Να γίνονται συζητήσεις με συγγραφείς και πάνω σε θέματα που μας αφορούν σαν θεσμό και όχι μόνο για τα βιβλία τους. Θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένα δίκτυο μεταξύ μας που θα καταγράφονται τα βιβλία που έχουν διαβαστεί από τις λέσχες και τα προτείνουν, προωθώντας με αυτόν τον τρόπο βιβλία που αξίζουν και όχι άλλα που είχαν καλές διασυνδέσεις.

Δεν παύει όμως να ήταν μία πολύ όμορφη εμπειρία και ευχαριστούμε από καρδιάς για την πρόσκληση και για όλα όσα ετοίμασαν για εμάς οι άνθρωποι αυτοί. Πέρα από την ίδια τη συνάντηση έγιναν αφορμή για ένα υπέροχο, γεμάτο, σχεδόν καλοκαιρινό ταξίδι, που ένωσε ακόμη περισσότερο τα μέλη της λέσχης μας!

Στην επόμενη αφορμή, λοιπόν! Στο επόμενο ταξίδι!