Συνάντηση Νοεμβρίου 2023

"Το Αδύνατο", Erri de Luca, εκδόσεις Κέλευθος

Τον μήνα Νοέμβριο η λέσχη ανάγνωσης "DE PROFUNDIS" ταξίδεψε στην Ιταλία μέσα από το βιβλίο του Erri de Luca, "Το Αδύνατο". Η Ελένη παρουσίασε στα μέλη της λέσχης πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του συγγραφέα και βοήθησε να αποσαφηνιστούν κάποιες εμμονές του, που ήταν ορατές και στο συγκεκριμένο έργο.

Στο "Αδύνατο" δεν έχουμε κάποια ιστορία, κάποια πλοκή. Υπάρχει ένα γεγονός - ένας θάνατος - και δύο διαφορετικές αναγνώσεις του. Παρακολουθούμε μία μάχη, μεταξύ του ανακριτή και του κατηγορούμενου, που αντικατοπτρίζει ουσιαστικά τη "μάχη" δύο γενεών. Αυτή του ανακριτή, που βασίζεται στην παρατήρηση και την ανάλυση γεγονότων που δεν έχει ζήσει και τα γνωρίζει ως Ιστορία, και αυτή του κατηγορούμενου, που είναι πιο επαναστατική, καθώς υπήρξε μέρος αυτής της Ιστορίας. Η αγάπη για τα βουνά, οι λέξεις και η σωστή χρήση τους, τα ιδανικά - πολιτικής ή δικαιοσύνης - παίζουν σημαντικό ρόλο μέσα στη νουβέλα και είναι φανερό ότι είναι θέματα που απασχολούν τον ίδιο τον συγγραφέα. Πληροφορίες για τα Μολυβένια Χρόνια, για την υπόθεση Μορό, λογοτεχνικά αποσπάσματα από τον Παζολίνι ή τον Λ. Σάσα, αποσπάσματα από τη Φαίδρα του Ρακίνα διανθίζουν το κείμενο.

Η επιλογή του  de Luca να βάλει τον ήρωα του να μας μιλήσει για τις προσωπικές του σχέσεις δεν είναι τυχαία. Με αυτόν τον τρόπο βλέπουμε πώς τα γεγονότα επηρέασαν όχι μόνο την Ιστορία, αλλά και τους ανθρώπους που τα έζησαν. Γίνεται πιο προσωπική η εξιστόρησή τους και αγγίζει περισσότερο τον αναγνώστη. Τα ερωτικά γράμματα, ένα ακόμη έξυπνο εύρημα του συγγραφέα, εξυπηρετούν τη συνθήκη της εξομολόγησης. Σε αυτά ο κατηγορούμενος μπορεί να μιλήσει ελεύθερα και να εκμυστηρευτεί όλα όσα δεν μπορεί να πει στον ανακριτή. Γνωρίζουμε, με αυτόν τον τρόπο, ακόμη πιο βαθιά τον ήρωα, τις σκέψεις του, τις αδυναμίες του. 

"Εκείνοι που προδίδουν σκοτώνουν ένα κομμάτι του εαυτού τους. Δεν είναι ότι απλώς αλλάζουν άποψη, αποσυνδέονται από τον εαυτό τους". Το θέμα της προδοσίας απασχόλησε πολλά μέλη της λέσχης. Η Μαρία μίλησε για τους τρεις βασικούς λόγους που κάποιος προδίδει: χρηματισμός, ιδεολογία, βασανιστήρια, και αμφέβαλε για το αν πράγματι οι προδότες δεν τιμωρούνται. Η Εύη στάθηκε στην αγάπη του ήρωα (ή του συγγραφέα) για τα βουνά και τα αποσπάσματα που μιλούν για τη σταθερότητά τους και τη θέση τους μέσα στον χρόνο. "Ακόμα και ο πόλεμος πριν από εκατό χρόνια δεν τα σημάδεψε τα βουνά". Ο χρόνος είναι ένα ακόμη θέμα που πραγματεύεται αυτό το βιβλίο. Αλλιώς περνά ο χρόνος μέσα σε ένα κελί, διαφορετικά όταν ανεβαίνεις ένα βουνό. Αλλιώς τον αντιμετωπίζεις όταν είσαι νέος και διαφορετικά όταν είσαι γέρος. Και σε αυτό το σημείο αλλάζουν και οι ισορροπίες των δύο ηρώων. Ενώ ο ανακριτής φαίνεται στην αρχή να βρίσκεται σε θέση ισχύος, ο κατηγορούμενος - μεγάλος πια - έχοντας διαφορετική σχέση με τον χρόνο, είναι αυτός που κινεί τα νήματα. Ελεύθερος από τα πιο σκληρά δεσμά, αυτά του χρόνου, του μέλλοντος, μπορεί και νιώθει ελεύθερος ακόμη και σε ένα μικρό, σκοτεινό κελί.

Το αν ο κατηγορούμενος έκανε το έγκλημα ή όχι απασχόλησε μονάχα ένα μικρό μέρος της λέσχης, και ίσως αυτός να ήταν και ο στόχος του συγγραφέα, που δεν αγαπά τα αστυνομικά μυθιστορήματα, όπως είπε σε συνέντευξή του. Η μάχη των δύο αντρών ήταν αυτή που κέρδισε το ενδιαφέρον. "Ο δικαστής επιμένοντας στις ερωτήσεις του, ισχυριζόταν ότι ήθελε να μάθει την αλήθεια. Δεν είναι έτσι. Ζητάει να μάθει ώστε να επιβεβαιώσει όσα νομίζει πως ξέρει". Και πράγματι, ο ανακριτής χρησιμοποιεί κάθε μέσο που έχει προκειμένου να ομολογήσει ο κατηγορούμενος. Προσπαθεί, μάλιστα, να τον ξεγελάσει, λέγοντάς του ότι αν ομολογήσει ότι ήταν σε νόμιμη άμυνα θα τον αφήσει ελεύθερο. Αποδεικνύοντας έτσι πως δεν τον ενδιαφέρει ο τρόπος που έγινε το έγκλημα, αλλά ότι έγινε. Γιατί; Γιατί δεν μπορεί η λογική με την οποία έχει σφυρηλατηθεί να αποδεχτεί το "ΑΔΥΝΑΤΟ". 

"Αδύνατο είναι ο ορισμός ενός γεγονότος μία στιγμή προτού συμβεί".

Αυτό το μικρό σε μέγεθος βιβλίο κατάφερε να κεντρίσει τα μέλη της λέσχης, με αποτέλεσμα η συζήτηση να συνεχιστεί και διαδικτυακά, καθώς υπήρχαν θέματα προς ανάλυση και μετά το πέρας της συνάντησης. Ο de Luca αποδείχτηκε ένας εξαιρετικός συγγραφέας, που χωρίς πολλά στολίδια στη γραφή του, με λέξεις προσεκτικά τοποθετημένες - όπως ακριβώς αγαπάει και ο ήρωας του - έπλεξε μία φαινομενικά στατική υπόθεση, που όμως είχε πολλά κρυμμένα πλοκάμια έτοιμα να αρπάξουν τον αναγνώστη και να τον συμπιέσουν κόβοντάς του την ανάσα.

Ο Erri de Luca γεννήθηκε στη Νάπολη το 1950. Συνιδρυτής της ακροαριστερής πολιτικής οργάνωσης Λότα Κοντίνουα, συγγραφέας, μεταφραστής, ποιητής, σεναριογράφος, σκηνοθέτης και ηθοποιός. Αλπινιστής με πολλές πρωτιές στην αγωνιστική αναρρίχηση. Το 2013 του απονεμήθηκε το Ευρωπαϊκό Βραβείο Λογοτεχνίας και χαρακτηρίστηκε από τον ιταλικό Τύπο "συγγραφέας της δεκαετίας".

Το επόμενο βιβλίο της λέσχης μας, για τον μήνα Δεκέμβριο, είναι το "Διάχυτο φως", της Ohde Deniz. Το λογοτεχνικό μας βανάκι θα κάνει στάση στη Γερμανία.