Συνάντηση Σεπτεμβρίου 2023

Η Αθανασία, Μίλαν Κούντερα, Εκδόσεις ΕΣΤΙΑ

Η πρώτη συνάντηση της λέσχης ανάγνωσης "DE PROFUNDIS" για τη φετινή χρονιά (2023 - 2024) πραγματοποιήθηκε την Τρίτη, 5/9/23, στο αγαπημένο πατάρι του Alte Fablon. Το βιβλίο που μας απασχόλησε ήταν "Η Αθανασία", του Μίλαν Κούντερα. Ένα βιβλίο που προκάλεσε έντονα συναισθήματα. Θετικά κι αρνητικά.

Η Αθανασία είναι - κατά κύριο λόγο - ένα φιλοσοφικό έργο, κατανεμμημένο σε επτά μέρη. Ο συγγραφέας ενώ μας μιλά για την Αθανασία, ουσιαστικά εστιάζει στη ματαιότητα του προσχεδιασμού της. Μία "κοριτσίστικη" κίνηση, όπως μας λέει ο Κούντερα, στάθηκε αφορμή για να γράψει ένα μυθιστόρημα. Στάθηκε αφορμή για να δημιουργήσει την Ανιές και να την πλαισιώσει με την κόρη της Μπριζίτ, τον σύζυγό της Πωλ, την αδελφή της Λώρα, τον εραστή της Λώρα, Μπερνάρ, μια σιαμέζικη γάτα - alter ego της Λώρα - τον καθηγητή Αβενάριο, τον Γκαίτε, τον Χέμινγοϋει, τη Μπεττίνα. Όλοι οι ήρωες - συνειδητά ή ασυνείδητα - αναζητούν την Αθανασία. Άλλοι τη "Μικρή Αθανασία", που σύμφωνα με τον συγγραφέα είναι αυτή που περιορίζεται στον κλειστό κύκλο όσων σε γνωρίζουν, και στη "Μεγάλη Αθανασία" , που αφορά στην ανάμνηση ενός ανθρώπου στον νου εκείνων που δεν τον ήξεραν προσωπικά. Η Ανιές διακόπτει τον δεσμό της με την ανθρώπινη επαφή για να κατακτήσει την Αθανασία. Η Λώρα μετατρέπει το σώμα της σε εργαλείο που θα της προσφέρει την Αθανασία. Η Μπεττίνα μεταμφιέζει τη φιλοδοξία της σε έρωτα και χτίζει την Αθανασία της πάνω στον Γκαίτε, στον Μπετόβεν. Ο Γκαίτε και ο Χέμινγοϋει γράφουν αποσκοπώντας σε μία Αθανασία που, όμως, δεν μπορούν να ελέγξουν και τελικά μένουν αιωνίως χαραγμένοι στη μνήμη των ανθρώπων για τη ζωή τους. 

Οι ιστορίες των ηρώων - αν και φαίνονται ασύνδετες - εισχωρούν η μία μέσα στην άλλη και κρατούν το ενδιαφέρον του αναγνώστη. "Έτσι και πηδήξει ο αναγνώστης μία και μόνο φράση από το μυθιστόρημά μου, δεν θα καταλάβει τίποτα", γράφει σε κάποιο σημείο και έχει απόλυτο δίκιο. Το έργο αυτό χρειάζεται προσήλωση, χρειάζεται εμβάθυνση, χρειάζεται την απόλυτη προσοχή του αναγνώστη. Ο συγγραφέας είναι παρών σε όλο το έργο. Διατυπώνει απόψεις, ειρωνεύεται, κατανοεί, αλλά και δικαιολογεί τις συμπεριφορές των ηρώων του. Σε αντίθεση με τον Πλάτωνα που τον απασχόλησε η "Αθανσία της Ψυχής", ο Κούντερα ασχολείται με την "Αθανασία της Εικόνας". Εύλογη ερώτηση των μελών, "Πόσο δούλεψε ο ίδιος για τη δική του Αθανασία;"

Ο συγγραφέας ακουμπά σχεδόν όλα τα θέματα που μπορεί να απασχολούν τον άνθρωπο. Τον έρωτα, τη φήμη, την οικογένεια, τη φιλία, την καριέρα, τον πόλεμο, την πολιτική και τους δημοσιογράφους, την κοινή γνώμη. Κάνει ακόμη και μαθήματα γραφής: "Τη στιγμή ακριβώς που ο καθηγητής Αβενάριος μπήκε στο τζακούζι και ένιωσε στην πλάτη του το ζεστό ρεύμα του νερού, στο δημόσιο πάρκο του Σικάγου ένα ξερό φύλλο έπεσε από μια καστανιά. Να μια σύμπτωση, χωρίς κανένα νόημα όμως. Στην ταξινόμησή μου την ονομάζω "βουβή σύμπτωση". Φαντάσου όμως ότι λέω: Τη στιγμή ακριβώς που έπεφτε στο Σικάγο το πρώτο ξερό φύλλο, ο καθηγητής Αβενάριος έμπαινε στο τζακούζι για να κάνει μασάζ στην πλάτη του. Η φράση γίνεται μελαγχολική, γιατί τώρα βλέπουμε τον καθηγητή Αβενάριο σαν προάγγελο του φθινοπώρου, και το νερό στο οποίο βυθίζεται μας φαίνεται αλμυρό από δάκρυα. Η σύμπτωση εμφύσησε στο γεγονός μιαν απρόβλεπτη σημασία, και για αυτό την ονομάζω "ποιητική σύμπτωση". Το βιβλίο βρίθει τέτοιων αποσπασμάτων, με αποτέλεσμα οι περισσότερες σελίδες των βιβλίων μας να είναι πια σημειωμένες. 

Κομμάτια όπως αυτό με την Γκαλά και τον Νταλί ή οι σημειώσεις του Ρίλκε, του Ρολλάν και του Ελυάρ για την Μπεττίνα, ακόμη και το κεφάλαιο με τον Ρούμπεν, αποδεικύουν ότι ο Κούντερα είναι ένας μεγάλος μαέστρος του μυθιστορήματος. Και η επιλογή της λέξης "μαέστρος" δεν είναι τυχαία, καθώς ο ίδιος παραλληλίζει πολλές φορές τη γραφή ενός κειμένου με τη σύνθεση ενός μουσικού κομματιού. 

Σε κάποιο άλλο σημείο του βιβλίου γράφει: "Σκεφτείτε να μπορούσατε να αλληλογραφείτε με τον Γκείτε! Και τι δεν θα τον είχατε ρωτήσει! Για όλα του τα βιβλία. Για τα βιβλία των συγχρόνων του. Για την ποίηση. Για την πεζογραφία. Για τη ζωγραφική. Για τη Γερμανία. Για την Ευρώπη. Θα τον στριμώχνατε ώσπου να σας ξεκαθαρίσει όλες του τις απόψεις. Θα λογομαχούσατε ώσπου να τον αναγκάσετε να πει ό,τι δεν είχε πει ποτέ ως τότε". Παραφραζοντας ελάχιστα το παραπάνω απόσπασμα, τα μέλη της λέσχης σημείωσαν τι θα ρωτούσαν, όχι τον Γκείτε πια, αλλά τον Κούντερα. Ακολουθούν ορισμένες από τις ερωτήσεις...

Σ: Πώς διαχειρίζεστε έναν τόσο πολύπλοκο νου; Σας εξουθενώνει;

Β: Διαβάζοντας τα βιβλία σας, "Η Τέχνη του Μυθιστορήματος" και το "Η Αθανασία", μου δημιουργήθηκε η εξής απορία... Στο πρώτο βιβλίο μιλάτε για το σοκ που σας προκάλεσαν οι - όχι τόσο καλές - μεταφράσεις του "Αστείου" και για την προσπάθειά σας στη συνεχεια να ελέγχετε κάθε ξενόγλωσση έκδοση των βιβλίων σας. Στο δεύτερο βιβλίο σας από την άλλη μας μιλάτε, ουσιαστικά, για την ασημαντότητα της Αθανασίας, χρησιμοποιώντας μάλιστα και δύο διάσημους συγγραφείς, όπως ο Γκαίτε και ο Χέμινγοϋει. Μήπως τελικά κι εσείς αναζητάτε ένα είδος Αθανασίας, γράφοντας και ελέγχοντας μετά κάθε βιβλίο, κάθε παράγραφο, κάθε πρόταση, κάθε λέξη;

Α: Τι βιώσατε διαφορετικά στο Παρισί σε σχέση με την Πράγα; Πόσα δεν μας έχετε αποκαλύψει για εκείνα τα χρόνιας; Γιατί σας κατηγόρησαν ότι είχατε σχέση με τους Ναζί; Αληθεύει; Αν δεν είναι αλήθεια, γιατί το έκαναν; Όταν γράφετε στα γαλλικά, πρώτα σκέφτεστε στα τσέχικα ή στα γαλλικά; Είστε ευχαριστημένος από την αντιμετώπιση του βιβλιόφιλου κόσμου; Τους αναγνώστες; Αποτελούν οι αναγνώστες κίνητρο για να γράφετε ή είναι το μέσα σας που σας ωθεί;

Μ: Ποιο θεωτείτε το πιο αντιπροσωπευτικό σας βιβλίο;

Η Αθανασία είναι ένα βιβλίο που μπορεί να κουράσει τον αναγνώστη - όπως συναίβει και με κάποια μέλη της λέσχης. Είναι, όμως, ένα βιβλίο που αν του δώσετε την προσοχή που απαιτεί θα σας ανταποδώσει τον κόπο σας. Θα σας εγείρει ερωτήματα για τη ζωή , για τον τρόπο σκέψης. Θα σας προκαλέσει συναισθήματα που θα σας συντροφεύουν για αρκετό καιρό μετά το τέλος της ανάγνωσης. Είναι ένα βιβλίο που σίγουρα θα επιστρέφετε!

Ο Μίλαν Κούντερα ήταν Τσέχος συγγραφεάς με γαλλική υπηκόοτητα. Γεννήθηκε στο Μπρνο της πρώην Τσεχοσλοβακίας και ζούσε στη Γαλλία από το 1975. Έγινε ιδιαίτερα γνωστός με τα έργα του "Η Αβάσταχτη Ελαφρότητα του Είναι", "Το Βαλς του Γέλιου και της Λήθης" και το "Αστείο". 

Το επόμενο βιβλίο της λέσχης, για τον μήνα Οκτώβριο, είναι το "Χρονοκαταφύγιο", του Γκοσποντίνοφ.