4-7 Μαΐου 2023

19η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης

Για όσους αγαπάνε το βιβλίο η ΔΕΒΘ αποτελεί σημείο ανάφορας. Είναι το ετήσιο ραντεβού τους με συγγραφείς, εκδότες, μεταφραστές και όλους εκείνους που μοιράζονται την ίδια αγάπη για τις χάρτινες σελίδες, το μαύρο μελάνι, και τα σκληρά εξώφυλλα. Από μία τέτοια γιορτή δεν θα μπορούσε να λείπει και η λέσχη μας. Τα μέλη της λέσχης "DE PROFUNDIS" παρακολούθησαν ουκ ολίγες ομιλίες και παρουσιάσεις. Ανέλαβαν τον ρόλο του ανταποκριτή και θα προσπαθήσουν να σας μεταφέρουν για λίγο στις αίθουσες της Έκθεσης. Στην αίθουσα Άλκη Ζέη, στο Φιλολογικό Καφενείο, στην αίθουσα Διάλογος, στη ΒΑΒΕΛ, στον Εξώστη, και σε πολλές άλλες.

Η φετινή Έκθεση μπορεί να θεωρηθεί απόλυτα επιτυχημένη, κρίνοντας από τους εκλεκτούς καλεσμένους, από το ποτάμι του κόσμου που έρρεε νωχελικά και σκόρπιζε σε μικρούς παραπόταμους για να χαζέψει τους πάγκους με τα βιβλία, τις εκδηλώσεις που ήταν τόσες πολλές κι ευχόσουν να μπορούσες να κλωνοποιηθείς για να βρίσκεσαι σε δύο ή και τρεις αίθουσες ταυτόχρονα. Θα μπορούσαν να γίνουν κι άλλα πράγματα; Θα μπορούσε αυτό το ποτάμι να "οδηγηθεί" με παράλληλες δράσεις και εκτός των τειχών των τριών περιπτέρων, να συμπαρασύρει και τους δρόμους της πόλης; Ναι, θα μπορούσε. Αυτό όμως δεν ακυρώνει το γεγονός ότι η ΔΕΒΘ είναι, ίσως, η μόνη που διαθέτει έναν ευρωπαϊκό αέρα και αποτελεί βάλσαμο για τους φανατικούς - και μη - αναγνώστες.

Παρόλο που τιμώμενη χώρα στη 19η ΔΕΒΘ ήταν η Αμερική, ελάχιστοι Αμερικανοί συγγραφείς κατάφεραν να παραστούν. Την τίμησαν όμως συγγραφείς από άλλες χώρες, και φυσικά παλιοί και νέοι Έλληνες συγγραφείς - πάντα αγαπητοί στο κοινό. Η Έκθεση άνοιξε τις πόρτες της την Πέμπτη 4 Μαϊου, όμως το κύριο μέρος των εκδηλώσεων ξεκίνησε το απόγευμα της Παρασκευής.

Αίθουσα COSMOS, ώρα 6μμ. Παρουσίαση του νέου βιβλίου του Γκεόργκι Γκοσποντίνοφ, "Χρονοπαγίδα". Η Εύη γράφει στο δημοσιογραφικό της τεφτέρι: "Ο Βούλγαρος συγγραφέας μίλησε για το τελευταίο του βιβλίο, στο οποίο τον απασχολεί το ζήτημα του Χρόνου και της Νοσταλγίας όχι μίας πατρίδας, αλλά μίας προηγούμενης χρονικής περιόδου. Μίας περιόδου που, ίσως, είναι αποδεκτή ως "η δεκαετία της ευτυχίας" σε μία χώρα. Θυμίζει έναν παρόμοιο προβληματισμό του Γούντι Άλλεν, στην ταινία "Μεσάνυκτα στο Παρίσι". Ο Γκορποντίνοφ μίλησε για ένα άλλο είδος νοσταλγίας, όχι της Εστίας αλλά του Χρόνου. Ίσως θα έπρεπε να βρεθεί μία νέα λέξη, είπε, για να την περιγράψει: Χρονονοσταλγία; (chrono - nostalgia). Αναφέρηκε, επίσης, στα κοινά στοιχεία που έχουμε οι Βαλκάνιοι, καθώς και στο βουλγαρικό χιούμορ, αναφέροντας μία ιστορία με τη γιαγιά του ως παράδειγμα. Όταν ήταν μικρός αρρώστησε και φοβόταν ότι θα πεθάνει. Η γιαγιά του, λοιπόν, για να τον παρηγορήσει του είπε, " Μην φοβάσαι, δεν θα πεθάνεις ακόμη. Πρέπει πρώτα να πεθάνουμε εγώ κι ο παππούς, έπειτα η μαμά και ο μπαμπάς, και μετά θα έρθει η σειρά σου. Είναι νωρίς ακόμη". Όταν ρωτήθηκε για την αναγνωρισιμότητά του, εκείνος απάντησε: "Πρώτα σε θεωρούν Βούλγαρο συγγραφέα, έπειτα Βαλκάνιο, στη συνέχεια Ανατολικοευρωπαίο, Ευρωπαίο και στο τέλος, συγγραφέα. Θα ήθελα να είμαι απλώς συγγραφέας".

Σάββατο, 10πμ, αίθουσα ΔΙΑΛΟΓΟΣ. 1ο Διεθνές Επαγγελματικό Συνέδρειο, με θέμα "Οι μεταφραστές ως κυνηγοί ταλέντων". Τρεις μεταφραστές, από διαφορετικές χώρες, μίλησαν για τον τρόπο με τον οποίο επιλέγουν ελληνικά - και όχι μόνο - βιβλία για να τα μεταφράσουν στη γλώσσα τους. Για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν από τους εκδότες της χώρας τους και την προτίμηση των ήδη γνωστών Ελλήνων συγγραφέων, όπως ο Καζαντζάκης. Κάθε ένας αναφέρθηκε στις ιδιαιτερότητες της χώρας του. Ο Ισραηλινός μεταφραστής, για παράδειγμα, που διέθετε αστείρευτο χιούμορ, είπε πως στη χώρα του δεν ακουμπάν θέματα που αφορούν τη θρησκεία αλλά δεν έχουν κανένα πρόβλημα να μεταφράσουν βιβλία με θέμα το σεξ. 

Μία ώρα αργότερα, στην αίθουσα ΒΑΒΕΛ, οι κυρίες Μαρία Αγγελίδου και Μαρία Φακίνου προσπάθησαν να μας εξηγήσουν πώς μεταφράζεται το queer στη λογοτεχνία. Κατέληξαν ότι δεν μεταφράζεται. Αναφέρθηκαν στο συνεχόμενο δίλημμα που αντιμετωπίζουν, να μεταφράσουν ή όχι στα ελληνικά κάποιες συγκεκριμένες λέξεις. Και οι δύο συμφώνησαν πως κάποιες λέξεις χάνουν τη δύναμή τους αν μεταφραστούν, ότι διακόπτουν τη ροή της ανάγνωσης γιατί δεν γίνονται άμεσα κατανοητές από τον αναγνώστη. Η μεγαλύτερη, όμως, δυσκολία τους βρίσκεται στη χρήση του ουδέτερου και την αντικατάστασή του με περιφραστικούς τρόπους.

Ώρα 12, αίθουσα Cosmos. Συνάντηση με τη συγγραφέα Nell Zink. Η πενήντα οχτάχρονη συγγραφέας έχει εκδόσει έξι μυθιστορήματα, τα οποία τώρα ξεκινούν να μεταφράζονται και στη χώρα μας. Γεννήθηκε στην Καλιφόρνια, στα τριάντα της μετανάστευσε στη Γερμανία και τώρα ζει στην Ελβετία και διδάσκει στο πανεπιστήμιο της Βέρνης. Μίλησε για το νέο της βιβλίο, "Avalon", όπου μία φτωχή γυναίκα από την Καλιφόρνια δημιούργησε μία διφορούμενη σχέση, μετά από μία καταχρηστική ανατροφή. Άνετη - ίσως περισσότερο από το επιτρεπτό, καθώς έβγαλε παπούτσια και κάλτσες, ανέβασε το παντελόνι, κάθισε οκλαδόν - μίλησε για τη συνήθειά της να γράφει γράμματα. Όχι, όμως μόνο σε απλούς φίλους. Ένας από τους αποδέκτες αυτών των γραμμάτων, με τον οποίο διατηρεί πια συχνή αλληλογραφία, είναι ο γνωστός συγγραφέας Franzen. 

Αίθουσα Άλκη Ζέη, ώρα 3μμ. Για τα απαγορευμένα βιβλία την εποχή της πολιτικής ορθότητας μίλησαν οι Emma House, Αλεξάνδρα Κ, Κώστας Κατσουλάρης, ενώ τη συζήτηση συντόνισε ο διακεκριμένος αμερικανός δημοσιογράφος και διευθυντής σύνταξης  του Publishing Pespectives, Porter Anderson. Μία πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για τα όρια παρέμβασης στον χώρο των ιδεών και της δημιουργίας. Στο ερώτημα, "είναι η πολιτική ορθότητα μία νέα μορφή λογοκρισίας;" η απάντηση δεν είναι απόλυτη. Αυτό στο οποίο συμφώνησαν όλοι οι ομιλητές είναι ότι η παρέμβαση και η αφαίρεση λέξεων ή και προτάσεων που δεν ανταποκρίνονται στο λεγόμενο political correct από βιβλία που ανήκουν σε άλλους αιώνες, αλλοιώνει τα έργα και απομακρύνει τον αναγνώστη από τα ιστορικά δεδομένα της κάθε εποχής. Μία διευκρίνηση με παραπομπή θα ήταν προτιμότερη.

Στην αίθουσα ΕΙΠ, στις 4μμ. η λέσχη ανάγνωσης "DE PROFUNDIS" συμμετείχε στη συζήτηση "Λέσχες Ανάγνωσης και η Ανάπτυξη της Φιλαναγνωσίας".

Στις 5μμ. στην αίθουσα Άλκη Ζέη το αναγνωστικό κοινό συνάντησε έναν από τους πιο ενδιαφέροντες καλεσμένους της φετινής Έκθεσης, τον κριτικό λογοτεχνίας James Wood, ο οποίος παρουσίασε το βιβλίο του "Πώς δουλεύει η λογοτεχνία;" και μίλησε για πολλά θέματα, όπως τον τρόπο που διαβάζει και "κρίνει" ένα βιβλίο, την αγάπη του για τη μουσική και τη σχέση λογοτεχνίας και μουσικής.

Η Claire Messud διαβάζει...

Στις 7μμ, στην αίθουσα ΔΙΑΛΟΓΟΣ, η αμερικανίδα συγγραφέας Claire Messud και σύζυγος του James Wood, παρουσίασε το βιβλίο της "Η γυναίκα του πάνω ορόφου", που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gutenberg. 

Η Κυριακή ξεκίνησε στην ίδια αίθουσα,με μία νέα συγγραφέα, τη Lana Bastasic και το βιβλίο της "Πιάσε το λαγό", στις 11πμ. Μία κοπέλα με συμπυκνωμένο λόγο, με άποψη, χαμηλών τόνων που

ενθουσίασε το κοινό. 

Τη σκυτάλη πήρε η Rumena Buzarovska, με το βιβλίο της "Ο άντρας μου", που κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Gutenberg. Πιο δυναμική, μίλησε για τον φαιμινιστικό πρόγραμμα που έχει ξεκινήσει με κάποιους φίλους της. Για την επιλογή της, τα τελευταία χρόνια, να μην είναι το "καλό κορίτσι" που λέει πάντα ναι. Για την μη αναμενόμενη επιτυχία της και τη μετάφραση του βιβλίου της σε δεκαπέντε γλώσσες. Μίλησε για αρκετή ώρα στα ελληνικά και για τη μητέρα της που έχει ελληνική καταγωγή. 

Στις 5μμ. στην αίθουσα ΒΑΒΕΛ, οι εκδόσεις ΑΡΧΕΤΥΠΟ παρουσίασαν το νέο συλλογικό βιβλίο της σειράς Θεσσαλονίκη Νουάρ, με τίτλο "Απειλητική Νύμφη", στο οποίο συμμετέχει με ένα διήγημα της η συντονίστρια της λέσχης μας, Βάσω Καλαντίδου. Για το βιβλίο μίλησαν ο υπεύθυνος της έκδοσης Αλέξανδρος Μυροφορίδης, η δημοσιογράφος Εύη Καρκίτη και ο συγγραφέας Φίλιππος Φιλλίπου που έγραψε και το επίμετρο του βιβλίου. Ο Αλέξανδρος Μυροφορίδης αναφέρθηκε για τη μακρά ιστορία της πόλης στις νουάρ ιστορίες, από την περίοδο της τουρκοκρατίας ακόμη. Η κύριος Φιλίππου μίλησε για το πως ενέπνευσε τον ίδιο η Θεσσαλονίκη να γράψει, πριν από αρκετά χρόνια, το δικό του βιβλίο "Αντίο Θεσσαλονίκη".

Στην αίθουσα Ν. Γ. Πεντζίκη, στις 6μμ. η Καίτη Σταφανάκη, αγαπημένη συγγραφέας της Θεσαλονίκης, παρουσίασε το βιβλίο της "Στις άκριες γυναικείων χωραφιών", από τις εκδόσεις Εντευκτήριο. Με την απαλή, γεμάτη χρώματα φωνή της, μας ταξίδεψε στα "γυναικεία χωράφια". Άλλοτε στεγνά σαν ξερά κιτρινισμένα φύλλα, άλλοτε πλυμμηρισμένα σαν λίμνες. Χωράφια που πρόσφεραν ζωή, που αναζητούν φροντίδα, που ξεχάστηκαν και ξέχασαν. 

Από το περίπτερο 13, στο 14 και στη συνέχεια στο 15 και πάλι πίσω. Και πάλι από την αρχή. Σε αυτό το πήγαινε έλα, η Μαρία Γ. είδε κι άλλες ομιλίες και τις κατέγραψε, με τον δικό της τρόπο: "Ο Αντώνης Πάσχος χαμηλών τόνων, σεμνό λαμπρό παιδί. Είμαι σίγουρη πως το "Αδελφομοίρι" θα ξεπεράσει τις προσδοκίες μου. Άλλο ένα βιβλίο για τον Πόντο, ελπίζοντας να μπω ακόμα πιο πολύ στο κλίμα. Αλλά ψάχνοντας την ιστορία μήπως χάνω την λογοτεχνία; Αυτό σχολιάστηκε και στην παρουσίαση των κοριτσιών από την Κύπρο. Ότι οι κριτικοί, δηλαδή, ασχολούνται με το τραύμα και το γλωσσικό ιδίωμα αντί με το βιβλίο το ίδιο. Whatever that means. Λες και η γλώσσα δεν ειναι μέρος της λογοτεχνίας. Λες και το τραύμα δεν είναι βίωμα που πάλλει τον συγγραφέα. Το μόνο ερώτημα ειναι ο θάνατος, είπε η Σώτη Τριανταφύλλου. Και πως να το κάνουμε, χωρίς ερωτήματα τι εξυπηρετεί η λογοτεχνία, η τέχνη γενικότερα; Κι αν κάποιος γνώρισε τον θάνατο βίαια, πώς να μην γράφει για αυτό για πάντα; Κι ύστερα ο μεταφραστής του Φώκνερ στην παρουσίαση του "Καθώς ψυχορραγώ",  είπε, ότι ο Φώκνερ δεν έγραψε σε ιδίωμα. Mόνο μερικές λέξεις έριξε, λέει, μέσα στο κείμενο για να δώσει το χρώμα του αμερικανικού νότου. Το ίδιο, είπε, έκανε κι ο Παπαμαρκου στο Γκιακ. Κάτι αρβανίτικες λέξεις έριξε μέσα. Μα αν ήταν μόνο μερικές λέξεις αυτο θα φαινόταν ξένο και στημένο. Δεν θα άγγιζε τον αναγνώστη όπως τον άγγιξε. Μεγάλη συζήτηση. Οι Αμερικανίδες συγγραφείς άχρωμες και άοσμες μου φάνηκαν. Ίσως γι αυτό η μια έβγαλε παπούτσια και κάλτσες μπροστά στο κοινό και κάθισε οκλαδόν στο πάνελ. Κάτι θα μύριζε αυτό. Καλός όμως ο Γουντ, άνοιξε δρόμο σκέψης και προβληματισμού. Πως δουλεύει η Λογοτεχνία. Ε; Πως δουλεύει; Κι ύστερα πας σε παρουσίαση για τον Καντζατζάκη κι εκεί πάλλεται το είναι σου. Κάποιοι συγγραφείς ειναι διαχρονικοί γιατί δεν έγραψαν εγκεφαλικά, ούτε ακολούθησαν ντιρεκτίβες, έγραψαν με πάθος, πάλεψαν με τον εαυτό τους, βασανίστηκαν, πήραν Ανήφορο, μάτωσαν κι άνοιξαν δρόμους. Δυο κυρίες από τα Βαλκάνια, η Lana Bastasic και η Rumena Buzarovska, πλημμύρισαν την αίθουσα Διάλογος και δικαίως θεωρώ, αν και σαφώς ψηφίζω Λάνα που ειναι τόσο μικρή και τόσο συγκροτημένη και ταυτόχρονα χαμηλών τόνων. Φυσικά αφού τις γνώρισα, σαν συγγραφείς δεν μπορώ να κρίνω πριν διαβάσω το έργο τους. Πολλά ερεθίσματα, πολλά διαβάσματα, πολλή κούραση, αλλά τόση χαρά".

Η Πέπη, δαιμόνια ρεπόρτερ κι αυτή, μας λέει: "Μετά τα δύο χρόνια πανδημίας, όπου όλα γίνονταν διαδικτυακά, αυτό το φετινό πανηγύρι, αυτό το πήγαινε – έλα του κόσμου, αυτοί οι όγκοι των βιβλίων με τα πολύχρωμα εξώφυλλα, η μυρωδιά του χαρτιού και του μελανιού που αισθανόσουν ότι ανακατώνονταν με το άρωμα του φρεσκοκομμένου καφέ, οι φορτωμένες αγκαλιές και οι τσάντες των γυναικών που πηγαινοέρχονταν στους διαδρόμους κοιτάζοντας παράλληλα τους πάγκους δεξιά κι αριστερά, ήταν από τις αγαπησιάρικες εικόνες, που μου έλειψαν. Έτσι, περιδιάβηκα σε αρκετά περίπτερα και παραβρέθηκα σε αρκετές παρουσιάσεις διαφορετικών βιβλίων, ενώ έκανα και εξαιρετικές αγορές. Στο Φιλολογικό Καφενείο, στο περίπτερο 13 ο Καθηγητής μου, Φοίβος Γκικόπουλος παρουσίασε το βιβλίο του με τίτλο «Τα λόγια τα κατάρατα γρικώντας….» όπου στην Ελλάδα του ’70 και του ‘80 διασταυρώνονται μηνύματα που εξέπεμπαν  βιβλία που γράφτηκαν από τον Λεβί – Στρος, τον Φουκώ, τον Λακάν, τον Μπρονέλ, τον Μπαρτ….. ενώ αυτά εισβάλλουν στα βιβλιοπωλεία και στα μυαλά…… Αλήθεια, πόσα πολλά έχει να πληροφορηθεί ο αναγνώστης του! Στην αίθουσα ΕΙΠ, του περιπτέρου 15, άκουσα μια σειρά από ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες για τη ζωή στις γειτονιές όπου κατοικούσε η οικογένεια του θεσσαλονικιού δημοσιογράφου Γ. Τούλα, και περιγράφονται στο βιβλίο του με τίτλο «Μακρινές γειτονιές». Στην αίθουσα ΄Αλκη Ζέη,η παρουσίαση του βιβλίου του Ισπανού συγγραφέα Manouel Vilas,  με τίτλο «Τα φιλιά», με  ταυτόχρονη μετάφραση από τα ισπανικά. Πρόκειται για μια ερωτική ιστορία στην εποχή της πανδημίας και του εγκλεισμού μας. Φιλολογικό Καφενείο, περίπτερο 13  και ο Θ. Κοροβίνης παρουσίαζει το νέο του πόνημα με τίτλο «Ο Μπέμπης», με πολύ ζωντανό  και γλαφυρό τρόπο. Στη «Δίκη του Σουάρεφ», στην αίθουσα Άλκη Ζέη, απόλαυσα τον  Χρ. Χωμενίδη να αφηγείται τις «νεοαποκτηθείσες»  νομικές του ικανότητες και επιτυχίες. Στην αίθουσα Βαβέλ, ο Αρχαιολόγος και Ξεναγός Τ. Παπαδόπουλος έκανε μια λεπτομερή ανάλυση του τελευταίου βιβλίου του Ισιδ. Ζουργού : «Περί της εαυτού ψυχής»  και παρουσίασε τη βυζαντινή Θεσσαλονίκη, θυμίζοντας μας στιγμές από το «Όνομα του Ρόδου». Αίθουσα Διάλογος και ο Μίμης Ανδρουλάκης μίλησε για τη φωνή του γενέθλιου τόπου του και τις μνήμες που επιστρέφουν με έντονη φωνή, στο νέο του βιβλίο με τίτλο «Πριν σβήσουν τα φώτα».  Μας γνώρισε τα μέλη της οικογένειάς του, τα επαγγέλματά τους,  τη Μελίνα, το Πολυτεχνείο, τον Κρεμαστινό, τον Ανδρέα και τόσους άλλους..."

Τα μέλη της λέσχης "DE PROFUNDIS", μετά από αυτόν τον λογοτεχνικό μαραθώνιο, επιδόθηκαν σε μία συζήτηση εφ' όλης της ύλης με κρασί, τσάντες γεμάτες βιβλία και ανανέωσαν το ραντεβού τους με την ΔΕΒΘ για την επόμενη χρονιά. Ελπίζουμε να σας μεταφέραμε, έστω και λίγο, στους διαδρόμους της Έκθεσης, να σας δώσαμε μία εικόνα για το τι είδαμε και ακούσαμε και ίσως, να σας συστήσαμε συγγραφείς και βιβλία που δεν γνωρίζατε.