Συνάντηση Απριλίου 2023

Η Ζωή του Βασίλι Φιβέισκι, Λεονίντ Αντρέγιεφ, εκδόσεις ΡΟΕΣ

Πρώτη Τρίτη του μήνα, 4 Απριλίου, και η λέσχη ανάγνωσης "DE PROFUNDIS" ανέβηκε στο φιλόξενο πατάρι του Alte Fablon, για να συζητήσει για το αριστουργηματικό έργο του Λεονίντ Αντρέγιεφ, "Η ζωή του Βασίλι Φιβέισκι". Το βιβλίο αυτό μας έδωσε την ευκαιρία να μελετήσουμε τη ζωή του συγγραφέα, την ιδιαίτερη σχέση του με τον Γκόρκι, την επίδραση που είχε η γραφή του στον λογοτεχνικό κόσμο της εποχής. Ο Αντρέγιεφ απασχόλησε πολύ τόσο τους ομότεχνούς του όσο και τους κριτικούς. Πολλά από τα έργα του, μυθιστορήματα και νουβέλες ξεπούλησαν από τις πρώτες μέρες, αλλά και τα θεατρικά του γέμιζαν τις αίθουσες τόσο στις μεγαλουπόλεις όσο και στα μικρότερα θέατρα.

Η μοναδικότητα της γραφής του δεν πέρασε απαρατήρητη ούτε από τα μέλη της λέσχης. Οι περιγραφές των τοπίων, η ψυχογραφία των ηρώων, η δημιουργία ενός αιχμηρού σκηνικού, ικανοποίησαν τις υψηλές αναγνωστικές μας απαιτήσεις. Κάποια μέλη θεώρησαν αρκετά επιτηδευμένο τον τρόπο που επέλεξε ο συγγραφέας να οδηγήσει τον αναγνώστη στην αμφισβήτηση της ύπαρξης του Θεού. Κάποια άλλα - ίσως τα περισσότερα - αναγνώρισαν έναν αριστοτεχνικό τρόπο, που οδηγεί στην ίδια αμφισβήτηση, μέσα όμως από την εσωτερική πάλη του κεντρικού ήρωα, του ιερέα Βασίλι Φιβέισκι. Οι αλλεπάλληλες κακουχίες - ο πνιγμός του γιου της οικογενείας, η κατάρρευση της συζύγου και ο εθισμός της στο ποτό, η γέννηση ενός "τρομακτικού" παιδιού, ο θάνατος της συζύγου - μοιαζουν υπερβολικές. Όμως, ο Αντρέγιεφ επέλεξε έναν πολύ ιδιαίτερο ήρωα, έναν άνθρωπο που υπηρετεί τον Θεό, που αγαπά τον Θεό. Έναν ήρωα που δεν θα ξεπερνούσε εύκολα τα όρια με έναν θάνατο, ακόμη κι αν αυτός ήταν του γιου του. Ο συγγραφεας, πολύ εύχτοχα, οδήγησε τον ήρωα του σε μία εσωτερική πάλη, σε μία μάχη της διττής του ταυτότητας - αυτής του ανθρώπου και εκείνης του ιερέα. Σε όλο το έργο παρατηρούμε την απεγνωσμένη προσπάθεια του Βασίλι Φιβέισκι να μείνει πιστός στον Θεό φωνάζοντας, δυνατά κάποιες φορές, "Πιστεύω!" Το φωνάζει, ίσως, για να ξορκίσει τους δαίμονες που τον τραβούν στα βάθη της αμφισβήτησης. Η γέννηση του νέου παιδιού, αυτού του παιδιού "τέρατος", δημιούργησε ένα νέο κύμα ενοχής στον ήρωα μας, ο οποίος θεωρεί ότι ήταν η τιμωρία του γιατί υπέκυψε σε ένα σεξουαλικό παιχνίδι του Σατανά. Για αυτόν τον λογό επιλέγει, πιθανότατα, να μείνει μόνος με αυτό το παιδί - τιμωρό, ύστερα από τον θάνατο της γυναίκας του. Για να υπομείνει αυτό το βάσανο, και να θέσει ακόμη πιο γερά θεμέλια στην πίστη του. Όμως, ξεχνά ότι συνεχίζει να είναι άνθρωπος. Υποκύπτει σε ένα νέο παράπτωμα, ακόμη πιο σοβαρό. Πείθει τον εαυτό του ότι όλες αυτές οι κακουχίες ήταν μία μεγάλη δοκιμασία, που τον μεταμόρφωσαν σε ένα ανώτερο ον, στον "Εκλεκτό" του Θεού. "Σήκω", φωνάζει στον νεκρό μουζίκο. Και όταν εκείνος δεν σηκώνεται όλος ο κόσμος που έπλασε με το σαλεμένο του μυαλό γκρεμίζεται. Και μαζί με τον κόσμο του χάνεται και ο ίδιος. 

"Η ζωή του Βασίλι Φιβέισκι" είναι ένα συνταρακτικό βιβλίο, ειδικότερα αν αναλογιστούμε τη χρονική περίοδο στην οποία γράφτηκε. Είναι ένα έργο που δημιουργεί ερωτήματα, που βασανίζει τον αναγνώστη και που, όπως είπε και ο Κάφκα για τα βιβλία που χρειαζόμαστε, πέφτει σαν το τσεκούρι στην παγωμένη θάλασσα της ψυχής μας.

Η λογοτεχνική κατάθεση του Λεονίντ Αντρέγιεφ είναι μία από τις πιο πρωτότυπες και αμφιλεγόμενες που μας ήρθαν από τη Ρωσία, κατά τα πρώτα χρόνια του 20ου αιώνα. Γενήθηκε το 1871 και πέθανε το 1919, σε ηλικία μόλις 48 ετών. Έζησε σε μία περίοδο με πολύ βίαιες αναταραχές, όχι μόνο στη χώρα του αλλά και σε ολόκληρη την Ευρώπη. Αυτή την πάλη, μεταξύ της παλαιάς τάξης - που παλεύει με νύχια και με δόντια να κρατηθεί στη ζωή - και της καινούριας, βίωσε ο Αντρέγιεφ, μετατρέποντας αυτό το βιώμα σε αριστουργηματική λογοτεχνική κληρονομιά. Με όπλο του τη ρεαλιστική παράδοση της ρώσικης λογοτεχνίας έθεσε - με τον δικό του σπαρακτικό τρόπο - φιλοσοφικά ερωτήματα, ερμήνευσε πολύπλοκες ψυχολογικές καταστάσεις, άγγιξε θέματα που απασχολούν τον άνθρωπο μέχρι και σήμερα.

Το επόμενο βιβλίο της λέσχης είναι "Ο Μακαρονοποιός", του Μα Γιαν.