Συνάντηση Δεκεμβρίου 2022

Το βιβλίο της Ανησυχίας, Φερνάντο Πεσσόα - εκδόσεις Αλεξάνδρεια

Την Τετάρτη, 7/12/22, η λέσχη ανάγνωσης "DE PROFUNDIS" συζήτησε - με συνοδεία ζεστού καφέ και φρουτώδες κρασιού στο Alte Fablon - το έργο του Φερνάντο Πεσσόα "Το Βιβλίο της Ανησυχίας", των εκδόσεων Αλεξάνδρεια. Η Ελένη, μέλος της λέσχης, έκανε μία ολοκληρωμένη και εμπεριστατωμένη παρουσίαση του έργου και της ζωής του συγγραφέα καθώς και για το κίνημα του Μοντερνισμού στη λογοτεχνία. Η συζήτηση που ακολούθησε ήταν άκρως ενδιαφέρουσα.

Στο βιβλίο της ανησυχίας ο Πεσσόα δημιουργεί μία συνομιλία με τον εαυτό του. Τα κέιμενα καταγράφουν σκέψεις, συναισθήματα, ακόμη και όνειρα. Ο συγγραφέας συνομιλεί ταυτόχρονα με ομότεχνούς του, τουλάχιστον αυτούς που θεωρεί άξιους για μία τέτοια συνομιλία, όπως είναι ο Ρεμπώ, ο Ρίλκε, ο Μπριγκέ. Ο Πεσσόα αναζητά το νόημα της ύπαρξης, δίνει αξία σε μικρά πράγματα, παρατηρεί το σύμπαν ψάχνοντας τη θέση του μέσα σε αυτό. Οι αφορμές για αυτές τις καθόλα φιλοσοφικές αναζητήσεις είναι άλλες φορές απλές, καθημερινές, όπως η πλάτη ενός άντρα που προχωρά μπροστά του, η παραγγελία ενός υφάσματος από την Ινδία, τα σύννεφα και άλλες φορές πιο πνευματικές, όπως η Τέχνη, ο Θεός, η Αγάπη, ο Εαυτός. Ο Πεσσόα μοιάζει να μην ανήκει στον κόσμο που ζει. Η ανθρωπότητα τον πληγώνει.

"Κι είναι αυτή η αισχρή μονοτονία της ζωής τους, παράλληλη προς την εξωτερική εικόνα της δικής μου ζωής, κι η μύχια αίσθησή τους πως είμαι όμοιός τους, που με ντύνει με τη στολή του κάτεργου, που με χώνει στο κελί του σωφρονιστηρίου, που με καθιστά απόκρυφο και ζητιάνο".

Οι όποιες αντιφάσεις υπάρχουν μέσα στο βιβλίο της ανησυχίας δικαιολογούνται από τη μεγάλη χρονική περίοδο κατά την οποία γράφτηκε, 1913-1935. Μέσα σε ένα τόσο μεγάλο διάστημα είναι φυσικό ο συγγραφέας να έχει αλλάξει οπτική σε κάποια θέματα, να υπάρχουν συναισθηματικές μεταπτώσεις, να έχουν προστεθεί εμπειρίες που άλλαξαν τη θέση του Πεσσόα απέναντι στη ζωή.

Για τον Πορτογάλο συγγραφέα η γραφή είναι τόσο αναγκαία όσο και η αναπνοή.

"Γράφω γιατί αυτός είναι ο ύστατος σκοπός, η ύψιστη εκλέπτυνση, η ιδιοσυγκρασιακά άλογη εκλέπτυνση, της ασχολίας μου να καλλιεργώ ψυχικές καταστάσεις".

Με το βιβλίο της ανησυχίας ο Πεσσόα προτρέπει τους αναγνώστες να "ξυπνήσουν" καθώς θεωρεί ότι όλοι ζούμε μηχανικά. "Η ασυνειδησία είναι το θεμέλιο της ζωής", γράφει. Μας προτρέπει να ζήσουμε ελεύθερα. "Θα ήθελα η δραστηριότητά μου στη ζωή να συνίστατο κατά κύριο λόγο στην εκπαίδευση των άλλων να αισθάνονται όλο και περισσότερο για δικό τους λογαριασμό, κι όλο και λιγότερο με τη δυναμική των κοινωνικών νόμων".

Η Μαρία, μέλος της λέσχης, εστίασε στη γραφή του Πεσσόα. "Η γραφή ρέει με έναν εσωτερικό ρυθμό, η φαινομενική απουσία πλοκής και το ποιητικό ύφος είναι το αναπνευστικό συστημα του κειμένου, ο συγγραφέας ενορχηστρώνει ήσυχα και αρμονικά το γλωσσικό του σύμπαν, η γραφή εξισώνεται με την ίδια την ύπαρξη, τη ζωή. Οργανώνει ο Πεσσόα ένα τελετουργικό της πραγματικότητας, μεθοδικά και με αφοσίωση την ανυψώνει, ο αποστακτήρας της συγγραφικής του ψυχής παράγει το πολυτιμότερο κρασί. Αδειάζει τους χυμούς της καθημερινότητας, αναστοχάζεται με κάθε ερέθισμα, πραγματοποιεί το εσωτερικό του ταξίδι με τις αισθήσεις σε πλήρη λειτουργία, ζώντας μοναχικά μέσω της γραφής ενώνει τον κόσμο".

Ο Πεσσόα, έχει χαρακτηριστεί απαισιόδοξος και κοινωνικά απροσάρμοστος από κάποιους άλλους. Όλοι, όμως, αναγνωρίζουν στο πρόσωπό του έναν εφυή και βαθιά συναισθηματικό συγγραφέα, έναν άνθρωπο που μέσα από τις λέξεις του προσπάθησε να πλησιάσει τους ανθρώπους που ίσως δυσκολευόταν να πλησιάσει στη ζωή. 

Επόμενο βιβλίο προς ανάγνωση, για τον μήνα Ιανουάριο είναι το "Ο Αχυρώνας Φλέγεται", του Φώκνερ.