Συνάντηση Οκτωβρίου 2023

"Χρονοκαταφύγιο", Georgi Gospodinov, εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ

Την Τρίτη, 10 Οκτωβρίου, η λέσχη ανάγνωσης "DE PROFUNDIS" συναντήθηκε στο πατάρι του Alte Fablon και συζήτησε το βιβλίο του Γ. Γκοσποντίνοφ, "Χρονοκαταφύγιο". Ένα μυθιστόρημα που είχε δοκιμιακό χαρακτήρα. Ένα φιλοσοφικό μυθιστόρημα.

Η ίδια η ιστορία σε εντάσσει σε ένα φανταστικό σκηνικό. Μία κλινική μνήμης, μία κλινική που κάθε της όροφος είναι και μία δεκατία του παρελθόντος. Οι ασθενείς - άνθρωποι με άνια στην αρχή και άνθρωποι που με τη θέλησή τους την επισκέφθηκαν αργότερα - ζουν για κάποιο διάστημα στον χρόνο που αγαπούν ή που θυμούνται.  Η κλινική γίνεται συνοικία, γίνετα πόλη και καταλήγει να επηρεάσει τόσο τον κόσμο που κάθε χώρα προβαίνει σε ένα δημοψήφισμα με σκοπό να γυρίσει στη δεκαετία που ήταν η καλύτερη για αυτή. Πίσω, όμως, από αυτό το σκηνικό κρύβεται ένας συγγραφέας που έχει μελετήσει, που γνωρίζει πολύ καλά την τέχνη του καμουφλάζ και ζητά από τον αναγνώστη - έναν ικανό αναγνώστη, συνεπή και υπομονετικό - να αποκρυπτογραφήσει τα βαθύτερα νοήματα του βιβλίου.

Το βιβλίο είναι δομημένο σε πέντε ενότητες: 1. Κλινική για το παρελθόν, 2. Η απόφαση, 3. Μια χώρα ως ξεχωριστή περίπτωση, 4. Δημοψήφισμα για το παρελθόν, 5. Διακριτικά τέρατα. Δομημένα είναι και τα θέματα που θίγει. Τίποτα δεν μοιάζει να βρίσκεται τυχαία στο διάβα του αναγνώστη. Ο αφηγητής είναι άλλοτε πρωτοπρόσωπος και άλλοτε ετεροπρόσωπος. Ο ίδιος ο συγγραφέας και το alter ego του, ο Γκαουστίν. Αν και ακούμε τον συγγραφέα να μιλάει, να παίρνει θέση... ο πρωταγωνιστής είναι ο Γκαουστίν. "Εδώ και χρόνια, προσπάθησα να τον ξεφορτωθώ και πέρασα από τις μυθολογίες των συνοικισμών της πόλης στα παιχνίδια με τον χρόνο και το άπειρο, τώρα όμως, τούτα τα παιχνίδια ανήκουν στον Μπόρχες, και θα πρέπει να σκαρφιστώ κάτι άλλο. Έτσι η ζωή μου είναι μια διαρκής φυγή, και χάνω τα πάντα, και τα πάντα ανήκουν στη λήθη ή στον άλλο. Δεν ξέρω ποιος απ' τους δυο μας γράφει αυτή τη σελίδα", γράφει ο Μπόρχες στο "Ο Μπόρχες κι εγώ", και συνομιλέι με τον Γκοσποντίνοφ. Υπάρχουν κι άλλες συνομιλίες, όπως με τον Κούντερα και την "Αθανασία" του ή με τον Σαρτρ και τους "Άλλους".

Υπάρχουν και πολλές αναφορές - που κάποια μέλη τις βρήκαν κουραστικές και κάποια άλλα τις λάτρεψαν - σε συγγραφείς, ποιητές, φιλοσόφους, μουσικούς, πολιτικούς, επαναστάτες, κινήματα, μουσικά ή θεατρικά έργα, πίνακες, βιβλία.  Οι έννοιες που απασχολούν τον συγγραφέα είναι ο χρόνος, η μνήμη - ατομική και συλλογική, το παρελθόν της Ευρώπης αλλά και το μέλλον της. Το ύφος του είναι μελαγχολικό, με τις σωστές δόσεις χιούμορ σε καλά μελετημένα σημεία, Είναι κριτικό, με πολιτικό σχόλιο, αλληγορικό. Μία πολυεπίπεδη αφήγηση που αναζητά έναν συγκεντρωμένο αναγνώστη. Μία αφήγηση άχρονη, καθώς εξελίσσεται σε διαφορετικούς χρόνους. Μεταμοντέρνα θα μπορούσαμε να πούμε, μιας και δεν ακολουθεί τους γνωστούς μέχρι τώρα κανόνες.

Αν και ο τίτλος περιέχει τη λέξη "καταφύγιο" που σε προδιαθέτει για μία ασφαλή ανάγνωση σύντομα συνειδητοποιείς ότι τα ερωτήματα που θέτει ο συγγραφέας σε τοποθετούν πάνω σε ένα τεντομένο σκοινί, που μόνο ασφαλές δεν είναι. Ενδιαφέρον είχαν τα "υλικά" που χρησιμοποίησε ο Γκοσποντίνοφ για τη μνήμη: γλώσσα - λέξεις, μυρωδιές, απογευματινό φως, οδοντοστοιχίες, διαφημίσεις, οι άλλοι. 

Το βιβλίο δίχασε την ομάδα, όπως συμβαίνει με όλα τα καλά βιβλία. Και όποτε υπαρχει αυτός ο αναγνωστικός διχασμός δημιουργούνται και οι πιο ουσιαστικές συζητήσεις.

Ο Γκεόργκι Γκοσποντίνοφ είναι από τους πιιο μεταφρασμένους Βούλγαρους συγγραφείς. Με το βιβλίο του ¨Περί φυσικής της μελαγχολίας" κέρδισε το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος στη Βουλγαρία, το ελβετικό βραβείο Jan Michalski Preis και το πολωνικό Angelus. Με το "Χρονοκαταφύγιο" κέρδισε το Booker 2023.

Σε αυτή τη συνάντηση, η λέσχη ανάγνωσης "DE PROFUNDIS" γιόρτασε και τα πρώτα της γενέθλια!

Το επόμενο βιβλίο της λέσχης, για τον μήνα Νοέμβριο, είναι "Το Αδύνατο", του ντε Λούκα. Στάση στην Ιταλία!